Lược sử Y học cổ truyền Việt Nam
越南傳統醫學
Từ kinh nghiệm dùng cây thuốc thời dựng nước, qua Tuệ Tĩnh với “Nam dược trị Nam nhân”, Hải Thượng Lãn Ông với bộ Y tông tâm lĩnh, đến chủ trương kết hợp Đông – Tây y ngày nay.
Thuốc Nam và thuốc Bắc
Y học cổ truyền Việt Nam hình thành từ hai dòng: thuốc Nam – kinh nghiệm dùng cây cỏ bản địa của người Việt – và thuốc Bắc – hệ thống lý luận, dược vật tiếp thu qua giao lưu với y học Trung Hoa. Hai dòng bổ sung cho nhau suốt nhiều thế kỷ.
Thời Lý – Trần
Triều đình lập Ty Thái y, sau là Viện Thái y, tổ chức trồng và thu hái thuốc. Thời Trần, Phạm Công Bân nổi tiếng về y đức, chữa bệnh không phân biệt giàu nghèo.
Tuệ Tĩnh (thế kỷ 14) đề xướng “Nam dược trị Nam nhân”, soạn Nam dược thần hiệu ghi hàng trăm vị thuốc Nam và hàng nghìn phương thuốc, cùng Hồng nghĩa giác tư y thư viết bằng thơ Nôm cho dân dễ thuộc. Ông được tôn là “Thánh thuốc Nam”.
Thời Hồ – Lê
Nguyễn Đại Năng soạn Châm cứu tiệp hiệu diễn ca, tác phẩm châm cứu sớm của Việt Nam. Thời Lê có luật quy định trách nhiệm của thầy thuốc; Hoàng Đôn Hòa soạn Hoạt nhân toát yếu.
Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (1720–1791) để lại bộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm 28 tập, 66 quyển – tổng kết lý luận, dược học, bệnh học, y án và y đức. Ông vận dụng sáng tạo lý luận cho phù hợp khí hậu nóng ẩm và thể chất người Việt, và để lại “chín điều y huấn cách ngôn” về đạo làm thuốc.
Thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20
Nguyễn Đình Chiểu truyền bá y lý bằng thơ trong Ngư tiều vấn đáp y thuật. Dưới thời thuộc địa, y học cổ truyền bị hạn chế hành nghề nhưng vẫn được nhân dân gìn giữ.
Từ 1945 đến nay
Chủ trương kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại được xác lập từ sớm. Viện Đông y (nay là Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương) thành lập năm 1957; các trường đại học y mở khoa, bộ môn y học cổ truyền. GS. Đỗ Tất Lợi hệ thống hóa cây thuốc trong Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam; Dược điển Việt Nam có các chuyên luận dược liệu với tiêu chuẩn kiểm nghiệm.
Xem thêm chân dung các thầy thuốc ở trang Danh y.
Đánh dấu để theo dõi tiến độ trong lộ trình.