- Trang chủ
- Lý luận
Lý luận Y học cổ truyền
Đi theo trình tự: học thuyết nền tảng → cơ thể bình thường → vì sao sinh bệnh → chẩn đoán → nguyên tắc điều trị → thuốc và phương. Đánh dấu bài đã đọc để theo dõi tiến độ.
Học thuyết nền tảng
Âm dương, ngũ hành và cách nhìn chỉnh thể.
Học thuyết Âm dương
Âm dương là hai mặt đối lập mà thống nhất của mọi sự vật. Bài trình bày bốn quy luật cơ bản và cách học thuyết này được vận dụng vào sinh lý, bệnh lý, chẩn đoán và điều trị.
✓ Đã đọcHọc thuyết Ngũ hành
Ngũ hành gồm Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy cùng các quan hệ tương sinh, tương khắc, tương thừa, tương vũ. Bài có bảng quy loại ngũ hành và cách vận dụng vào quan hệ giữa các tạng.
✓ Đã đọcQuan niệm chỉnh thể và biện chứng luận trị
Hai đặc điểm cơ bản của Y học cổ truyền – nhìn cơ thể như một khối thống nhất và chữa bệnh theo “chứng”. Bài giải thích khác biệt giữa bệnh, chứng và triệu chứng.
✓ Đã đọcCơ thể bình thường
Tạng tượng, khí huyết tân dịch, kinh lạc.
Tổng quan học thuyết Tạng tượng
Tạng tượng là học thuyết về chức năng của ngũ tạng, lục phủ và biểu hiện của chúng ra bên ngoài. Bài tóm tắt chức năng chính của từng tạng, phủ và quan hệ biểu lý.
✓ Đã đọcTinh, khí, huyết, tân dịch
Bốn loại vật chất cơ bản của sự sống theo Y học cổ truyền – nguồn gốc, chức năng, các loại khí và quan hệ “khí là soái của huyết, huyết là mẹ của khí”.
✓ Đã đọcHệ thống kinh lạc và quy luật lưu chú
Kinh lạc là mạng lưới vận hành khí huyết nối tạng phủ với toàn thân. Bài giới thiệu cấu trúc hệ kinh lạc, cách gọi tên 12 kinh chính và vòng lưu chú theo 12 canh giờ.
✓ Đã đọcThể chất theo Y học cổ truyền
Chín loại thể chất theo cách phân loại của Vương Kỳ – bình hòa, khí hư, dương hư, âm hư, đàm thấp, thấp nhiệt, huyết ứ, khí uất, đặc bẩm. Bài giải thích cách học thuyết thể chất giúp hiểu vì sao mỗi người dễ mắc bệnh khác nhau.
✓ Đã đọcVì sao sinh bệnh
Bệnh nguyên và cơ chế bệnh.
Chẩn đoán
Tứ chẩn và bát cương.
Tứ chẩn – bốn phương pháp khám bệnh
Vọng, văn, vấn, thiết là bốn phương pháp thu thập thông tin của thầy thuốc Đông y. Bài trình bày nội dung chính từng phép, trọng tâm là xem lưỡi và bắt mạch.
✓ Đã đọcBát cương
Tám cương lĩnh âm – dương, biểu – lý, hàn – nhiệt, hư – thực dùng để quy nạp mọi chứng bệnh về vị trí, tính chất và tương quan chính – tà.
✓ Đã đọcBiện chứng tạng phủ
Biện chứng tạng phủ xác định bệnh ở tạng phủ nào và thuộc chứng gì (hư, thực, hàn, nhiệt). Bài trình bày các chứng thường gặp của Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận – dấu hiệu, cơ chế, hướng chữa.
✓ Đã đọcLục kinh biện chứng
Phương pháp của Trương Trọng Cảnh trong Thương hàn luận chia bệnh ngoại cảm thành sáu giai đoạn – thái dương, dương minh, thiếu dương, thái âm, thiếu âm, quyết âm – và gắn mỗi giai đoạn với phép chữa, bài thuốc.
✓ Đã đọcBiện chứng vệ khí dinh huyết và tam tiêu
Hai phương pháp biện chứng của trường phái ôn bệnh – vệ khí dinh huyết của Diệp Thiên Sĩ và tam tiêu của Ngô Cúc Thông – dùng cho các bệnh sốt do nhiệt tà, bổ sung cho lục kinh.
✓ Đã đọcNguyên tắc điều trị
Trị tắc, bát pháp, dưỡng sinh.
Trị tắc và bát pháp
Các nguyên tắc điều trị chung của Y học cổ truyền và tám phép chữa hãn, thổ, hạ, hòa, ôn, thanh, tiêu, bổ – kèm bài thuốc tiêu biểu cho mỗi phép.
✓ Đã đọcDưỡng sinh và phòng bệnh
“Trị vị bệnh” – phòng bệnh khi chưa phát – là tư tưởng xuyên suốt của Y học cổ truyền. Bài tóm tắt bốn trụ cột dưỡng sinh và lời dạy của các danh y Việt Nam.
✓ Đã đọcThực dưỡng – ăn uống theo tính vị
Thức ăn cũng có tính (hàn, nhiệt, bình) và vị như thuốc. Bài giới thiệu nguyên tắc ăn uống theo thể chất, theo mùa; nêu một số ví dụ thường gặp và những điều cần tránh.
✓ Đã đọcChâm cứu và cứu ngải – nguyên lý và an toàn
Châm cứu và cứu ngải tác động lên huyệt vị trên đường kinh để điều hòa khí huyết. Bài giới thiệu nguyên lý, cách chọn huyệt ở mức lý luận, chống chỉ định và lưu ý an toàn – không hướng dẫn kỹ thuật.
✓ Đã đọcThuốc và phương
Tính vị quy kinh, phối ngũ, lập phương.
Tứ khí, ngũ vị và quy kinh
Tính (hàn, lương, ôn, nhiệt), vị (cay, ngọt, chua, đắng, mặn) và quy kinh là ba trục mô tả tác dụng của vị thuốc. Bài giải thích từng trục và cách tra theo chúng trong danh mục dược liệu.
✓ Đã đọcQuân – thần – tá – sứ
Nguyên tắc tổ chức một bài thuốc cổ phương theo bốn vai trò, minh họa bằng Ma hoàng thang; kèm các dạng thuốc và cách gia giảm.
✓ Đã đọcPhối ngũ và kiêng kỵ khi dùng thuốc
Bảy kiểu quan hệ khi phối hợp vị thuốc (thất tình hòa hợp), thập bát phản, thập cửu úy, kiêng kỵ khi có thai và khi dùng cùng thuốc tân dược.
✓ Đã đọcLịch sử
Dòng chảy y học cổ truyền Việt Nam.