
Tính vị, quy kinh
Vị ngọt, cay; tính hàn. Quy vào kinh Phế, Vị.
Công năng
Thanh nhiệt tả hỏa, trừ phiền chỉ khát.
Chủ trị
Sốt cao, phiền khát, ho suyễn do phế nhiệt, vị hỏa đau răng, đau đầu.
Liều tham khảo
15–60 g (sắc trước) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Tỳ vị hư hàn, âm hư nội nhiệt.
Có mặt trong 3 bài thuốc
Vai trò của Thạch cao trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Bạch hổ thang | Quân | Thanh nhiệt | Thanh nhiệt sinh tân |
| Ma hạnh thạch cam thang | Quân | Giải biểu | Tân lương tuyên phế, thanh nhiệt bình suyễn |
| Thanh táo cứu phế thang | Thần | Trị táo | Thanh táo nhuận phế, dưỡng âm ích khí |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiêu chảy kéo dài, lạnh bụng, ăn kém, mệt lả sau khi dùng (thuốc hàn lương có thể làm tổn thương tỳ vị).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Thạch cao có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị ngọt, cay; tính hàn; quy vào kinh Phế, Vị. Bộ phận thường dùng: khoáng vật (calci sulfat ngậm nước).
Thạch cao có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Thạch cao có công năng thanh nhiệt tả hỏa, trừ phiền chỉ khát. Thường được nhắc đến trong: sốt cao, phiền khát, ho suyễn do phế nhiệt, vị hỏa đau răng, đau đầu.
Liều dùng Thạch cao mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 15–60 g (sắc trước) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Thạch cao?
Tỳ vị hư hàn, âm hư nội nhiệt. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Thạch cao có trong những bài thuốc nào?
Thạch cao có mặt trong 3 bài thuốc của trang này: Bạch hổ thang (vai quân), Ma hạnh thạch cam thang (vai quân), Thanh táo cứu phế thang (vai thần).
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Kim ngân hoa
Flos LoniceraeTính hàn · vị ngọtThanh nhiệt giải độc, sơ tán phong nhiệt
Lô căn
Rhizoma PhragmitisTính hàn · vị ngọtThanh nhiệt sinh tân, trừ phiền, chỉ ẩu, lợi niệu
Tri mẫu
Rhizoma AnemarrhenaeTính hàn · vị đắng, ngọtThanh nhiệt tả hỏa, tư âm nhuận táo
Huyền sâm
Radix ScrophulariaeTính vi hàn · vị ngọt, đắng, mặnThanh nhiệt lương huyết, tả hỏa giải độc, tư âm
Thiên hoa phấn
Radix TrichosanthisTính vi hàn · vị ngọt, đắngThanh nhiệt sinh tân, thanh phế nhuận táo, tiêu thũng bài nùng
Bồ công anh
Herba Lactucae indicaeTính hàn · vị đắng, ngọtThanh nhiệt giải độc, tiêu thũng tán kết
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.