Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Dược liệu
  3. Thạch cao
Thạch cao – Gypsum fibrosum
Ảnh minh họa cây / dược liệu Gypsum fibrosum. Ảnh: Didier Descouens, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons (thu nhỏ). Ảnh chỉ để nhận diện sơ bộ: có thể là cây tươi, tranh thực vật hoặc dược liệu khô, không phản ánh đủ hình dạng dược liệu đã thái phiến.
Thanh nhiệt

Thạch cao石膏

Gypsum fibrosum

Cập nhật lần cuối

So sánh

Tính vị, quy kinh

Vị ngọt, cay; tính hàn. Quy vào kinh Phế, Vị.

Công năng

Thanh nhiệt tả hỏa, trừ phiền chỉ khát.

Chủ trị

Sốt cao, phiền khát, ho suyễn do phế nhiệt, vị hỏa đau răng, đau đầu.

Liều tham khảo

15–60 g (sắc trước) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.

Kiêng kỵ

Tỳ vị hư hàn, âm hư nội nhiệt.

Có mặt trong 3 bài thuốc

Vai trò của Thạch cao trong từng phương

Bài thuốcVai tròNhómCông năng
Bạch hổ thangQuânThanh nhiệtThanh nhiệt sinh tân
Ma hạnh thạch cam thangQuânGiải biểuTân lương tuyên phế, thanh nhiệt bình suyễn
Thanh táo cứu phế thangThầnTrị táoThanh táo nhuận phế, dưỡng âm ích khí

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.

Cấp cứu ngay
Dấu hiệu

Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.

Nên làm

Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.

Đi khám trong ngày
Dấu hiệu

Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiêu chảy kéo dài, lạnh bụng, ăn kém, mệt lả sau khi dùng (thuốc hàn lương có thể làm tổn thương tỳ vị).

Nên làm

Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.

Hỏi thầy thuốc trước khi dùng
Dấu hiệu

Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.

Nên làm

Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.

Câu hỏi thường gặp

Thạch cao có tính gì, vị gì, vào kinh nào?

Vị ngọt, cay; tính hàn; quy vào kinh Phế, Vị. Bộ phận thường dùng: khoáng vật (calci sulfat ngậm nước).

Thạch cao có tác dụng gì?

Theo Y học cổ truyền, Thạch cao có công năng thanh nhiệt tả hỏa, trừ phiền chỉ khát. Thường được nhắc đến trong: sốt cao, phiền khát, ho suyễn do phế nhiệt, vị hỏa đau răng, đau đầu.

Liều dùng Thạch cao mỗi ngày là bao nhiêu?

Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 15–60 g (sắc trước) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.

Ai không nên dùng Thạch cao?

Tỳ vị hư hàn, âm hư nội nhiệt. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.

Thạch cao có trong những bài thuốc nào?

Thạch cao có mặt trong 3 bài thuốc của trang này: Bạch hổ thang (vai quân), Ma hạnh thạch cam thang (vai quân), Thanh táo cứu phế thang (vai thần).

Vị thuốc liên quan

Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
  2. Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
  3. Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
  4. Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).

Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.

↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng