Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Lý luận
  3. Nguyên nhân gây bệnh
Vì sao sinh bệnh · Bài 8/21

Nguyên nhân gây bệnh

病因

Y học cổ truyền chia nguyên nhân gây bệnh thành ngoại nhân (lục dâm, dịch lệ), nội nhân (thất tình) và bất nội ngoại nhân; đàm ẩm và ứ huyết vừa là sản vật bệnh lý vừa là nguyên nhân.

Cập nhật lần cuối Khoảng 2 phút đọc

Chính khí và tà khí

Bệnh phát sinh là kết quả tương quan giữa chính khí (sức đề kháng, khả năng điều tiết) và tà khí (yếu tố gây bệnh). “Chính khí tồn nội, tà bất khả can” – chính khí đầy đủ thì tà khí khó xâm phạm.

Ngoại nhân: lục dâm

Sáu khí bình thường của thời tiết, khi thái quá, bất cập hoặc trái mùa thì thành tà khí:

Tà khí Mùa Tính chất nổi bật Biểu hiện thường gặp
Phong Xuân Nhẹ, đi lên, di động, biến hóa nhanh; “đứng đầu trăm bệnh” Đau đầu, sợ gió, ngứa, đau di chuyển
Hàn Đông Tổn thương dương khí; ngưng trệ; co rút Sợ lạnh, đau cố định, co cứng
Thử Hạ Nóng, bốc lên, hao khí thương tân; hay kèm thấp Sốt cao, khát, mệt lả
Thấp Trưởng hạ Nặng, đục, dính trệ, kéo dài; hại Tỳ Nặng đầu, nặng người, đầy bụng, rêu lưỡi nhờn
Táo Thu Khô, làm tổn thương tân dịch; hại Phế Khô mũi họng, ho khan, da khô
Hỏa – Bốc lên; hao khí thương tân; sinh phong động huyết Sốt, mặt đỏ, khát, chảy máu, mụn nhọt

Dịch lệ là loại tà khí lây lan mạnh, gây thành dịch.

Nội nhân: thất tình

Bảy trạng thái cảm xúc khi quá mạnh hoặc kéo dài sẽ làm rối loạn khí cơ và tổn thương tạng tương ứng:

  • Giận làm khí đi lên, hại Can.
  • Mừng quá làm khí tản, hại Tâm.
  • Lo nghĩ làm khí kết, hại Tỳ.
  • Buồn làm khí tiêu, hại Phế.
  • Sợ làm khí đi xuống, hại Thận.

Bất nội ngoại nhân

Ăn uống thất điều (đói no thất thường, không sạch, thiên lệch), lao lực hoặc nhàn rỗi quá mức, phòng dục không điều độ, chấn thương, côn trùng và thú cắn.

Sản vật bệnh lý

  • Đàm ẩm: thủy dịch ngưng tụ do Phế, Tỳ, Thận rối loạn. Đàm có thể “hữu hình” (đờm khạc ra) hoặc “vô hình” (chóng mặt, tê nặng, u cục) – “trăm bệnh phần nhiều do đàm”.
  • Ứ huyết: huyết trì trệ hoặc đọng lại. Dấu hiệu gợi ý: đau cố định như kim châm, khối cứng, môi lưỡi tím, có điểm ứ huyết.
Đã nắm được bài này?
Đánh dấu để theo dõi tiến độ trong lộ trình.
↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng