
Tính vị, quy kinh
Vị chua, ngọt; tính ôn. Quy vào kinh Phế, Tâm, Thận.
Công năng
Thu liễm cố sáp, ích khí sinh tân, bổ thận ninh tâm.
Chủ trị
Ho lâu hư suyễn, di tinh, đái dầm, tiêu chảy lâu, tự hãn đạo hãn, tân dịch thiếu miệng khát, hồi hộp mất ngủ.
Liều tham khảo
1,5–6 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Biểu tà chưa giải, thực nhiệt bên trong, ho mới phát, sởi mới mọc.
Có mặt trong 3 bài thuốc
Vai trò của Ngũ vị tử trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Tiểu thanh long thang | Tá | Giải biểu | Giải biểu tán hàn, ôn phế hóa ẩm |
| Sinh mạch tán | Tá | Bổ ích | Ích khí sinh tân, liễm âm chỉ hãn |
| Thiên vương bổ tâm đan | Tá | An thần | Tư âm dưỡng huyết, bổ tâm an thần |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Táo bón nặng, bí tiểu, bụng đầy trướng khi dùng thuốc thu liễm.
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Ngũ vị tử có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị chua, ngọt; tính ôn; quy vào kinh Phế, Tâm, Thận. Bộ phận thường dùng: quả chín.
Ngũ vị tử có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Ngũ vị tử có công năng thu liễm cố sáp, ích khí sinh tân, bổ thận ninh tâm. Thường được nhắc đến trong: ho lâu hư suyễn, di tinh, đái dầm, tiêu chảy lâu, tự hãn đạo hãn, tân dịch thiếu miệng khát, hồi hộp mất ngủ.
Liều dùng Ngũ vị tử mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 1,5–6 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Ngũ vị tử?
Biểu tà chưa giải, thực nhiệt bên trong, ho mới phát, sởi mới mọc. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Ngũ vị tử có trong những bài thuốc nào?
Ngũ vị tử có mặt trong 3 bài thuốc của trang này: Tiểu thanh long thang (vai tá), Sinh mạch tán (vai tá), Thiên vương bổ tâm đan (vai tá).
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Liên nhục
Semen NelumbinisTính bình · vị ngọt, chátBổ tỳ chỉ tả, ích thận sáp tinh, dưỡng tâm an thần
Liên tu
Stamen NelumbinisTính bình · vị ngọt, chátThanh tâm cố thận, sáp tinh chỉ huyết
Kim anh tử
Fructus Rosae laevigataeTính bình · vị chua, ngọt, chátCố tinh súc niệu, sáp tràng chỉ tả
Phục linh
PoriaTính bình · vị ngọt, nhạtLợi thủy thẩm thấp, kiện tỳ, ninh tâm an thần
Tế tân
Radix et Rhizoma AsariTính ôn · vị cayKhu phong tán hàn, thông khiếu, chỉ thống, ôn phế hóa ẩm

Viễn chí
Radix PolygalaeTính ôn · vị đắng, cayAn thần ích trí, giao thông tâm thận, khử đàm tiêu thũng
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.