
Tính vị, quy kinh
Vị ngọt, nhạt; tính bình. Quy vào kinh Tâm, Phế, Thận, Tỳ.
Công năng
Lợi thủy thẩm thấp, kiện tỳ, ninh tâm an thần.
Chủ trị
Phù thũng, tiểu ít, đàm ẩm, tỳ hư ăn kém, tiêu chảy, hồi hộp mất ngủ.
Liều tham khảo
9–15 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Âm hư không có thấp nhiệt, hoạt tinh do hư hàn.
Có mặt trong 24 bài thuốc
Vai trò của Phục linh trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Tiêu dao tán | Tá | Hòa giải | Sơ can giải uất, dưỡng huyết kiện tỳ |
| Tứ quân tử thang | Tá | Bổ ích | Ích khí kiện tỳ |
| Quy tỳ thang | Tá | Bổ ích | Ích khí bổ huyết, kiện tỳ dưỡng tâm |
| Bát trân thang | Thần | Bổ ích | Bổ ích khí huyết |
| Thập toàn đại bổ thang | Thần | Bổ ích | Ôn bổ khí huyết |
| Lục vị địa hoàng hoàn | Tá | Bổ ích | Tư bổ can thận âm |
| Thận khí hoàn | Tá | Bổ ích | Ôn bổ thận dương |
| Toan táo nhân thang | Thần | An thần | Dưỡng huyết an thần, thanh nhiệt trừ phiền |
| Thiên vương bổ tâm đan | Tá | An thần | Tư âm dưỡng huyết, bổ tâm an thần |
| Bán hạ hậu phác thang | Tá | Lý khí | Hành khí tán kết, giáng nghịch hóa đàm |
| Thiên ma câu đằng ẩm | Tá | Trị phong | Bình can tức phong, thanh nhiệt hoạt huyết, bổ ích can thận |
| Độc hoạt tang ký sinh thang | Tá | Trị phong | Khu phong thấp, chỉ tý thống, ích can thận, bổ khí huyết |
| Ngũ linh tán | Thần | Trừ thấp | Lợi thủy thẩm thấp, ôn dương hóa khí |
| Chân vũ thang | Thần | Trừ thấp | Ôn dương lợi thủy |
| Hoắc hương chính khí tán | Tá | Trừ thấp | Giải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung |
| Nhị trần thang | Tá | Trừ đàm | Táo thấp hóa đàm, lý khí hòa trung |
| Ôn đởm thang | Tá | Trừ đàm | Lý khí hóa đàm, thanh đởm hòa vị |
| Bảo hòa hoàn | Tá | Tiêu đạo | Tiêu thực hòa vị |
| Hạnh tô tán | Tá | Trị táo | Khinh tuyên lương táo, tuyên phế hóa đàm |
| Tứ linh tán | Thần | Trừ thấp | Kiện tỳ lợi thấp |
| Lục quân tử thang | Thần | Bổ ích | Ích khí kiện tỳ, táo thấp hóa đàm |
| Hương sa lục quân tử thang | Thần | Bổ ích | Ích khí hóa đàm, hành khí hòa trung |
| Tri bá địa hoàng hoàn | Tá | Bổ ích | Tư âm giáng hỏa |
| Chỉ thực đạo trệ hoàn | Tá | Tiêu đạo | Tiêu thực đạo trệ, thanh nhiệt trừ thấp |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiểu ít hoặc không tiểu, phù tăng nhanh, chuột rút, mệt lả (có thể mất nước, rối loạn điện giải).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Phục linh có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị ngọt, nhạt; tính bình; quy vào kinh Tâm, Phế, Thận, Tỳ. Bộ phận thường dùng: thể quả nấm.
Phục linh có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Phục linh có công năng lợi thủy thẩm thấp, kiện tỳ, ninh tâm an thần. Thường được nhắc đến trong: phù thũng, tiểu ít, đàm ẩm, tỳ hư ăn kém, tiêu chảy, hồi hộp mất ngủ.
Liều dùng Phục linh mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 9–15 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Phục linh?
Âm hư không có thấp nhiệt, hoạt tinh do hư hàn. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Phục linh có trong những bài thuốc nào?
Phục linh có mặt trong 24 bài thuốc của trang này: Tiêu dao tán (vai tá), Tứ quân tử thang (vai tá), Quy tỳ thang (vai tá), Bát trân thang (vai thần), Thập toàn đại bổ thang (vai thần), Lục vị địa hoàng hoàn (vai tá), Thận khí hoàn (vai tá), Toan táo nhân thang (vai thần) và một số bài khác.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Ý dĩ
Semen CoicisTính lương · vị ngọt, nhạtKiện tỳ bổ phế, lợi thủy thẩm thấp, trừ tý, thanh nhiệt bài nùng
Cam thảo
Radix et Rhizoma GlycyrrhizaeTính bình · vị ngọtBổ tỳ ích khí, thanh nhiệt giải độc, khử đàm chỉ khái, hoãn cấp chỉ thống, điều hòa các vị thuốc
Can khương
Rhizoma ZingiberisTính nhiệt · vị cayÔn trung tán hàn, hồi dương thông mạch, ôn phế hóa ẩm
Hoài sơn
Tuber Dioscoreae persimilisTính bình · vị ngọtBổ tỳ dưỡng vị, sinh tân ích phế, bổ thận sáp tinh

Hoàng tinh
Rhizoma PolygonatiTính bình · vị ngọtBổ khí dưỡng âm, kiện tỳ nhuận phế ích thận
Liên nhục
Semen NelumbinisTính bình · vị ngọt, chátBổ tỳ chỉ tả, ích thận sáp tinh, dưỡng tâm an thần
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.