Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Lý luận
  3. Bát cương
Chẩn đoán · Bài 10/21

Bát cương

八綱

Tám cương lĩnh âm – dương, biểu – lý, hàn – nhiệt, hư – thực dùng để quy nạp mọi chứng bệnh về vị trí, tính chất và tương quan chính – tà.

Cập nhật lần cuối Khoảng 2 phút đọc

Bát cương trả lời bốn câu hỏi: bệnh ở đâu (biểu – lý), tính chất gì (hàn – nhiệt), chính và tà thế nào (hư – thực), và thuộc loại nào nói chung (âm – dương).

Biểu và lý – vị trí nông sâu

Biểu chứng Lý chứng
Vị trí Da lông, cơ biểu, kinh lạc Tạng phủ, khí huyết, xương tủy
Biểu hiện Sợ lạnh, phát sốt, đau đầu mình, ngạt mũi Sốt không sợ lạnh hoặc lạnh không sốt, triệu chứng tạng phủ
Lưỡi – mạch Rêu trắng mỏng, mạch phù Thay đổi rõ ở lưỡi, mạch trầm

Giữa hai loại có chứng bán biểu bán lý: hàn nhiệt vãng lai, ngực sườn đầy tức, miệng đắng, mạch huyền.

Hàn và nhiệt – tính chất bệnh

Hàn chứng Nhiệt chứng
Cảm giác Sợ lạnh, thích ấm Sợ nóng, thích mát
Khát Không khát, thích uống ấm Khát, thích uống mát
Sắc mặt Trắng, xanh Đỏ
Đại tiểu tiện Phân lỏng, tiểu trong dài Táo bón, tiểu vàng ít
Lưỡi – mạch Lưỡi nhạt rêu trắng, mạch trì Lưỡi đỏ rêu vàng, mạch sác

Cần cảnh giác chân hàn giả nhiệt và chân nhiệt giả hàn – biểu hiện bên ngoài trái với bản chất.

Hư và thực – tương quan chính tà

  • Hư chứng: chính khí suy – mệt mỏi, hụt hơi, tiếng nhỏ, đau âm ỉ thích xoa nắn, mạch vô lực. Chia ra khí hư, huyết hư, âm hư, dương hư.
  • Thực chứng: tà khí thịnh – tiếng to, thở thô, đau cự án, bụng đầy trướng, mạch có lực.

Trên lâm sàng hay gặp hư thực thác tạp (vừa hư vừa thực).

Âm và dương – tổng cương

Biểu, nhiệt, thực thuộc dương; lý, hàn, hư thuộc âm. Hai trạng thái nguy kịch là vong âm (mồ hôi nóng dính, khát, mạch tế sác) và vong dương (mồ hôi lạnh, tay chân lạnh, mạch vi muốn tuyệt) – cần cấp cứu.

Từ bát cương đến các phép biện chứng khác

Bát cương cho khung tổng quát. Để lập phép chữa cụ thể, thầy thuốc kết hợp biện chứng tạng phủ, khí huyết tân dịch, lục kinh, vệ khí dinh huyết… rồi mới đến trị tắc và bát pháp.

Đã nắm được bài này?
Đánh dấu để theo dõi tiến độ trong lộ trình.
↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng