Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Lý luận
  3. Biện chứng tạng phủ
Chẩn đoán · Bài 11/21

Biện chứng tạng phủ

臟腑辨證

Biện chứng tạng phủ xác định bệnh ở tạng phủ nào và thuộc chứng gì (hư, thực, hàn, nhiệt). Bài trình bày các chứng thường gặp của Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận – dấu hiệu, cơ chế, hướng chữa.

Cập nhật lần cuối Khoảng 3 phút đọc

Sau khi dùng bát cương để biết bệnh thuộc loại nào, biện chứng tạng phủ giúp định vị bệnh ở tạng phủ cụ thể, dựa trên chức năng tạng tượng. Bảng dưới đây tóm tắt các chứng thường gặp – để hiểu cách tư duy, không để tự chẩn.

Tâm

Chứng Dấu hiệu chính Cơ chế Hướng chữa
Tâm khí hư Hồi hộp, hụt hơi, mệt, tự hãn Khí không đủ đẩy huyết Ích khí an thần
Tâm huyết hư Hồi hộp, hay quên, mất ngủ, sắc nhợt Huyết không nuôi tâm thần Dưỡng huyết an thần (vd. Quy tỳ thang)
Tâm âm hư Bứt rứt, mất ngủ, nóng chiều tối, lưỡi đỏ Âm hao, hư nhiệt nhiễu thần Tư âm thanh nhiệt
Tâm hỏa thượng viêm Loét miệng lưỡi, bứt rứt, tiểu đỏ Hỏa bốc lên Thanh tâm tả hỏa (vd. Đạo xích tán)

Can

Chứng Dấu hiệu chính Hướng chữa
Can khí uất kết Tức hai sườn, hay thở dài, kinh nguyệt không đều Sơ can giải uất (vd. Tiêu dao tán)
Can hỏa thượng viêm Đau đầu, mắt đỏ, miệng đắng, dễ cáu Thanh tả can hỏa (vd. Long đởm tả can thang)
Can huyết hư Hoa mắt, tay chân tê, móng khô, kinh ít Bổ huyết dưỡng can
Can dương thượng cang Chóng mặt, ù tai, mặt đỏ, huyết áp cao Bình can tiềm dương (vd. Thiên ma câu đằng ẩm)

Tỳ – Vị

Chứng Dấu hiệu chính Hướng chữa
Tỳ khí hư Ăn kém, đầy bụng, phân lỏng, mệt Kiện tỳ ích khí (vd. Tứ quân tử thang)
Tỳ dương hư Bụng lạnh, đau thích ấm, tiêu chảy Ôn trung kiện tỳ (vd. Lý trung hoàn)
Thấp trở Tỳ Nặng người, bụng đầy, rêu lưỡi nhờn Táo thấp kiện tỳ (vd. Bình vị tán)
Vị âm hư Đói không muốn ăn, khô miệng, lưỡi đỏ ít rêu Dưỡng vị âm (vd. Mạch môn đông thang)

Phế

Chứng Dấu hiệu chính Hướng chữa
Phế khí hư Ho yếu, hụt hơi, tiếng nhỏ, dễ cảm Bổ phế ích khí (vd. Ngọc bình phong tán)
Phế âm hư Ho khan, họng khô, đạo hãn, má đỏ Dưỡng âm nhuận phế (vd. Bách hợp cố kim thang)
Phong hàn phạm phế Ho, đờm loãng trắng, sợ lạnh Tuyên phế tán hàn
Đàm nhiệt ủng phế Ho đờm vàng đặc, sốt, ngực đầy Thanh nhiệt hóa đàm

Thận

Chứng Dấu hiệu chính Hướng chữa
Thận dương hư Lưng gối lạnh đau, sợ lạnh, tiểu đêm Ôn bổ thận dương (vd. Thận khí hoàn)
Thận âm hư Lưng gối mỏi, ù tai, đạo hãn, nóng lòng bàn tay chân Tư bổ thận âm (vd. Lục vị địa hoàng hoàn)
Thận tinh bất túc Chậm lớn, tóc rụng bạc sớm, trí nhớ giảm Bổ tinh ích tủy
Thận khí bất cố Tiểu nhiều, đái dầm, di tinh Cố thận sáp tinh (vd. Kim tỏa cố tinh hoàn)

Lưu ý

Các tạng liên quan lẫn nhau theo ngũ hành: can uất thường kèm tỳ hư, tâm thận bất giao gây mất ngủ… Vì vậy thầy thuốc thường gặp chứng kiêm nhau, không đơn lẻ như trong bảng.

Đã nắm được bài này?
Đánh dấu để theo dõi tiến độ trong lộ trình.
↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng