Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Lý luận
  3. Trị tắc và bát pháp
Nguyên tắc điều trị · Bài 14/21

Trị tắc và bát pháp

治則 · 八法

Các nguyên tắc điều trị chung của Y học cổ truyền và tám phép chữa hãn, thổ, hạ, hòa, ôn, thanh, tiêu, bổ – kèm bài thuốc tiêu biểu cho mỗi phép.

Cập nhật lần cuối Khoảng 2 phút đọc

Nguyên tắc điều trị

  1. Trị bệnh cầu bản – tìm gốc bệnh mà chữa. “Cấp thì trị tiêu, hoãn thì trị bản”; khi cả hai đều gấp thì tiêu bản kiêm trị.
  2. Phù chính khu tà – hư thì bổ, thực thì tả; chọn bổ trước, công trước hay công bổ kiêm thi tùy tương quan chính – tà.
  3. Điều chỉnh âm dương – bớt chỗ thừa, bù chỗ thiếu.
  4. Chính trị và phản trị – thông thường dùng thuốc trái với tính chất bệnh (hàn thì dùng nhiệt); khi có giả tượng thì thuận theo giả tượng mà thực chất vẫn trị bản.
  5. Tam nhân chế nghi – tùy thời tiết, địa phương và con người mà dùng thuốc.

Bát pháp

Phép Nội dung Dùng khi Bài thuốc tiêu biểu
Hãn Làm ra mồ hôi, giải biểu Tà ở biểu Ma hoàng thang, Ngân kiều tán
Thổ Gây nôn Đàm, thực, độc ứ ở trên – nay ít dùng –
Hạ Thông đại tiện Tích trệ, nhiệt kết ở trường vị Đại thừa khí thang
Hòa Hòa giải, điều hòa Tà ở bán biểu bán lý, can tỳ bất hòa Tiểu sài hồ thang, Tiêu dao tán
Ôn Làm ấm, trừ hàn Lý hàn, dương hư Lý trung hoàn
Thanh Làm mát, trừ nhiệt Lý nhiệt Bạch hổ thang
Tiêu Tiêu tán dần tích tụ Thực tích, đàm, ứ, khối kết Bảo hòa hoàn
Bổ Bồi bổ khí, huyết, âm, dương Hư chứng Tứ quân tử thang, Tứ vật thang

Trên thực tế các phép thường phối hợp: hãn hạ cùng dùng, công bổ kiêm thi, ôn thanh cùng dùng…

Những điều cần tránh

  • Phát hãn quá mức làm tổn thương tân dịch và dương khí.
  • Tả hạ khi không có thực tích làm tổn thương tỳ vị.
  • Bổ khi tà còn thịnh gây “đóng cửa giữ giặc”.
  • Dùng thuốc thanh nhiệt đắng hàn kéo dài làm hại vị khí.
Đã nắm được bài này?
Đánh dấu để theo dõi tiến độ trong lộ trình.
↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng