Dưỡng sinh và phòng bệnh
養生
“Trị vị bệnh” – phòng bệnh khi chưa phát – là tư tưởng xuyên suốt của Y học cổ truyền. Bài tóm tắt bốn trụ cột dưỡng sinh và lời dạy của các danh y Việt Nam.
“Thánh nhân bất trị dĩ bệnh, trị vị bệnh” – bậc thánh nhân không đợi bệnh phát rồi mới chữa mà chữa từ khi chưa bệnh. (Tố vấn – Tứ khí điều thần đại luận)
Ba tầng của “trị vị bệnh”
- Chưa bệnh thì phòng – giữ gìn chính khí, tránh tà khí.
- Đã bệnh thì ngăn truyền biến – “thấy bệnh của Can, biết Can sẽ truyền sang Tỳ, nên làm thực Tỳ trước”.
- Khỏi bệnh thì phòng tái phát.
Bốn trụ cột dưỡng sinh
1. Thuận theo tự nhiên. Sinh hoạt theo nhịp ngày đêm và bốn mùa: xuân hạ dưỡng dương, thu đông dưỡng âm; ngủ đủ, tránh thức khuya kéo dài.
2. Điều hòa tinh thần. “Điềm đạm hư vô, chân khí tòng chi” – tâm yên thì khí thuận. Tránh giận dữ, lo nghĩ quá mức vì thất tình làm rối loạn khí cơ.
3. Ăn uống có chừng mực. Ăn đúng bữa, không quá no quá đói, không thiên lệch một vị; “ngũ cốc để nuôi, ngũ quả để trợ, ngũ súc để bổ, ngũ thái để sung”.
4. Lao động và nghỉ ngơi hợp lý. Vận động vừa sức, đều đặn – đi bộ, thái cực quyền, khí công, bát đoạn cẩm; “lưu thủy bất hủ, hộ khu bất đố” (nước chảy thì không thối, trục cửa xoay thì không mọt).
Lời dạy của danh y Việt Nam
Tuệ Tĩnh tóm tắt phép dưỡng sinh trong hai câu:
Bế tinh, dưỡng khí, tồn thần, Thanh tâm, quả dục, thủ chân, luyện hình.
Hải Thượng Lãn Ông trong “Vệ sinh yếu quyết” nhấn mạnh ăn uống thanh đạm, giữ vệ sinh nhà ở, làm việc điều độ và giữ tâm thanh thản.
Kết hợp với y học hiện đại
Các nguyên tắc dưỡng sinh phù hợp với khuyến nghị về lối sống lành mạnh ngày nay. Dưỡng sinh không thay thế tiêm chủng, tầm soát định kỳ và điều trị theo chỉ định của thầy thuốc.
Đánh dấu để theo dõi tiến độ trong lộ trình.