Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Lý luận
  3. Học thuyết Âm dương
Học thuyết nền tảng · Bài 1/21

Học thuyết Âm dương

陰陽

Âm dương là hai mặt đối lập mà thống nhất của mọi sự vật. Bài trình bày bốn quy luật cơ bản và cách học thuyết này được vận dụng vào sinh lý, bệnh lý, chẩn đoán và điều trị.

Cập nhật lần cuối Khoảng 2 phút đọc

“Âm dương giả, thiên địa chi đạo dã” – Âm dương là quy luật của trời đất. (Tố vấn – Âm dương ứng tượng đại luận)

Âm dương là gì?

Âm và dương không phải là hai “chất” cụ thể mà là hai thuộc tính đối lập dùng để so sánh. Những gì sáng, nóng, ở trên, ở ngoài, vận động, hưng phấn được xếp vào dương; những gì tối, lạnh, ở dưới, ở trong, yên tĩnh, ức chế được xếp vào âm. Tính âm dương luôn là tương đối: ngực so với bụng là dương, nhưng so với lưng lại là âm.

Dương Âm
Tự nhiên Trời, mặt trời, ngày, mùa xuân – hạ Đất, mặt trăng, đêm, mùa thu – đông
Cơ thể Lưng, phần trên, phần ngoài, lục phủ Bụng, phần dưới, phần trong, ngũ tạng
Hoạt động Khí, chức năng, hưng phấn Huyết, vật chất, ức chế

Bốn quy luật cơ bản

  1. Đối lập – âm dương chế ước lẫn nhau: nóng chế lạnh, động chế tĩnh.
  2. Hỗ căn – nương tựa nhau mà tồn tại: “cô âm bất sinh, độc dương bất trưởng”.
  3. Tiêu trưởng – lượng của hai bên luôn thay đổi: từ đông sang hè là âm tiêu dương trưởng.
  4. Chuyển hóa – đến cực điểm thì chuyển sang mặt đối lập: “hàn cực sinh nhiệt, nhiệt cực sinh hàn”.

Vận dụng trong y học

  • Sinh lý: khỏe mạnh là trạng thái “âm bình dương bí” – âm dương cân bằng động.
  • Bệnh lý: bệnh là sự mất cân bằng. Dương thắng thì nhiệt, âm thắng thì hàn; dương hư thì sợ lạnh, âm hư thì nóng trong.
  • Chẩn đoán: âm dương là tổng cương của bát cương: biểu, nhiệt, thực thuộc dương; lý, hàn, hư thuộc âm.
  • Điều trị: lập lại cân bằng – “hàn giả nhiệt chi, nhiệt giả hàn chi”; hư thì bổ, thực thì tả.
  • Dùng thuốc: thuốc tính ôn nhiệt, vị cay ngọt thuộc dương; tính hàn lương, vị chua đắng mặn thuộc âm (xem Tứ khí ngũ vị).

Lưu ý khi học

Âm dương là công cụ tư duy phân loại và mô tả quan hệ, không tương ứng một – một với khái niệm nào của sinh lý học hiện đại. Hiểu đúng tính tương đối của nó giúp tránh áp dụng máy móc.

Đã nắm được bài này?
Đánh dấu để theo dõi tiến độ trong lộ trình.
↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng