
Tính vị, quy kinh
Vị đắng; tính hàn. Quy vào kinh Thận, Bàng quang.
Công năng
Thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa trừ cốt chưng, giải độc.
Chủ trị
Thấp nhiệt hạ tiêu: lỵ, hoàng đản, đới hạ, tiểu buốt; cốt chưng lao nhiệt, đạo hãn.
Liều tham khảo
6–12 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Tỳ hư tiêu chảy, vị yếu ăn kém.
Có mặt trong 2 bài thuốc
Vai trò của Hoàng bá trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Hoàng liên giải độc thang | Tá | Thanh nhiệt | Tả hỏa giải độc |
| Tri bá địa hoàng hoàn | Tá | Bổ ích | Tư âm giáng hỏa |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiêu chảy kéo dài, lạnh bụng, ăn kém, mệt lả sau khi dùng (thuốc hàn lương có thể làm tổn thương tỳ vị).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Hoàng bá có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng; tính hàn; quy vào kinh Thận, Bàng quang. Bộ phận thường dùng: vỏ thân.
Hoàng bá có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Hoàng bá có công năng thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa trừ cốt chưng, giải độc. Thường được nhắc đến trong: thấp nhiệt hạ tiêu: lỵ, hoàng đản, đới hạ, tiểu buốt; cốt chưng lao nhiệt, đạo hãn.
Liều dùng Hoàng bá mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 6–12 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Hoàng bá?
Tỳ hư tiêu chảy, vị yếu ăn kém. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Hoàng bá có trong những bài thuốc nào?
Hoàng bá có mặt trong 2 bài thuốc của trang này: Hoàng liên giải độc thang (vai tá), Tri bá địa hoàng hoàn (vai tá).
Hoàng bá khác Hoàng liên thế nào?
Hoàng bá (vị đắng, tính hàn, quy kinh Thận, Bàng quang) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa trừ cốt chưng, giải độc. Hoàng liên (vị đắng, tính hàn, quy kinh Tâm, Tỳ, Vị, Can, Đởm, Đại trường) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Khổ sâm
Radix Sophorae flavescentisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, sát trùng, lợi niệu
Sinh địa
Radix RehmanniaeTính hàn · vị ngọt, đắngThanh nhiệt lương huyết, dưỡng âm sinh tân
Tích tuyết thảo
Herba Centellae asiaticaeTính hàn · vị đắng, cayThanh nhiệt lợi thấp, giải độc tiêu thũng
Tri mẫu
Rhizoma AnemarrhenaeTính hàn · vị đắng, ngọtThanh nhiệt tả hỏa, tư âm nhuận táo
Huyền sâm
Radix ScrophulariaeTính vi hàn · vị ngọt, đắng, mặnThanh nhiệt lương huyết, tả hỏa giải độc, tư âm
Mẫu đơn bì
Cortex Paeoniae suffruticosaeTính vi hàn · vị đắng, cayThanh nhiệt lương huyết, hoạt huyết hóa ứ
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.