Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Dược liệu
  3. Hoàng cầm
Hoàng cầm – Radix Scutellariae
Ảnh minh họa cây / dược liệu Radix Scutellariae. Ảnh: Doronenko, CC BY 3.0, qua Wikimedia Commons (thu nhỏ). Ảnh chỉ để nhận diện sơ bộ: có thể là cây tươi, tranh thực vật hoặc dược liệu khô, không phản ánh đủ hình dạng dược liệu đã thái phiến.
Thanh nhiệt

Hoàng cầm黃芩

Radix Scutellariae

Cập nhật lần cuối

So sánh

Tính vị, quy kinh

Vị đắng; tính hàn. Quy vào kinh Phế, Đởm, Tỳ, Đại trường, Tiểu trường.

Công năng

Thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai.

Chủ trị

Thấp nhiệt tiêu chảy, lỵ, vàng da, ho do phế nhiệt, động thai do nhiệt.

Liều tham khảo

3–9 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.

Kiêng kỵ

Tỳ vị hư hàn.

Có mặt trong 6 bài thuốc

Vai trò của Hoàng cầm trong từng phương

Bài thuốcVai tròNhómCông năng
Hoàng liên giải độc thangThầnThanh nhiệtTả hỏa giải độc
Long đởm tả can thangThầnThanh nhiệtTả can đởm thực hỏa, thanh hạ tiêu thấp nhiệt
Tiểu sài hồ thangThầnHòa giảiHòa giải thiếu dương
Bán hạ tả tâm thangThầnHòa giảiHàn nhiệt bình điều, tiêu bĩ tán kết
Thiên ma câu đằng ẩmTáTrị phongBình can tức phong, thanh nhiệt hoạt huyết, bổ ích can thận
Chỉ thực đạo trệ hoànTáTiêu đạoTiêu thực đạo trệ, thanh nhiệt trừ thấp

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.

Cấp cứu ngay
Dấu hiệu

Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.

Nên làm

Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.

Đi khám trong ngày
Dấu hiệu

Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiêu chảy kéo dài, lạnh bụng, ăn kém, mệt lả sau khi dùng (thuốc hàn lương có thể làm tổn thương tỳ vị).

Nên làm

Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.

Hỏi thầy thuốc trước khi dùng
Dấu hiệu

Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.

Nên làm

Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.

Câu hỏi thường gặp

Hoàng cầm có tính gì, vị gì, vào kinh nào?

Vị đắng; tính hàn; quy vào kinh Phế, Đởm, Tỳ, Đại trường, Tiểu trường. Bộ phận thường dùng: rễ.

Hoàng cầm có tác dụng gì?

Theo Y học cổ truyền, Hoàng cầm có công năng thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai. Thường được nhắc đến trong: thấp nhiệt tiêu chảy, lỵ, vàng da, ho do phế nhiệt, động thai do nhiệt.

Liều dùng Hoàng cầm mỗi ngày là bao nhiêu?

Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.

Ai không nên dùng Hoàng cầm?

Tỳ vị hư hàn. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.

Hoàng cầm có trong những bài thuốc nào?

Hoàng cầm có mặt trong 6 bài thuốc của trang này: Hoàng liên giải độc thang (vai thần), Long đởm tả can thang (vai thần), Tiểu sài hồ thang (vai thần), Bán hạ tả tâm thang (vai thần), Thiên ma câu đằng ẩm (vai tá), Chỉ thực đạo trệ hoàn (vai tá).

Hoàng cầm khác Hoàng liên thế nào?

Hoàng cầm (vị đắng, tính hàn, quy kinh Phế, Đởm, Tỳ, Đại trường, Tiểu trường) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai. Hoàng liên (vị đắng, tính hàn, quy kinh Tâm, Tỳ, Vị, Can, Đởm, Đại trường) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.

Vị thuốc liên quan

Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
  2. Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
  3. Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
  4. Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).

Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.

↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng