
Tính vị, quy kinh
Vị đắng; tính hàn. Quy vào kinh Phế, Đởm, Tỳ, Đại trường, Tiểu trường.
Công năng
Thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai.
Chủ trị
Thấp nhiệt tiêu chảy, lỵ, vàng da, ho do phế nhiệt, động thai do nhiệt.
Liều tham khảo
3–9 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Tỳ vị hư hàn.
Có mặt trong 6 bài thuốc
Vai trò của Hoàng cầm trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Hoàng liên giải độc thang | Thần | Thanh nhiệt | Tả hỏa giải độc |
| Long đởm tả can thang | Thần | Thanh nhiệt | Tả can đởm thực hỏa, thanh hạ tiêu thấp nhiệt |
| Tiểu sài hồ thang | Thần | Hòa giải | Hòa giải thiếu dương |
| Bán hạ tả tâm thang | Thần | Hòa giải | Hàn nhiệt bình điều, tiêu bĩ tán kết |
| Thiên ma câu đằng ẩm | Tá | Trị phong | Bình can tức phong, thanh nhiệt hoạt huyết, bổ ích can thận |
| Chỉ thực đạo trệ hoàn | Tá | Tiêu đạo | Tiêu thực đạo trệ, thanh nhiệt trừ thấp |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiêu chảy kéo dài, lạnh bụng, ăn kém, mệt lả sau khi dùng (thuốc hàn lương có thể làm tổn thương tỳ vị).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Hoàng cầm có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng; tính hàn; quy vào kinh Phế, Đởm, Tỳ, Đại trường, Tiểu trường. Bộ phận thường dùng: rễ.
Hoàng cầm có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Hoàng cầm có công năng thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai. Thường được nhắc đến trong: thấp nhiệt tiêu chảy, lỵ, vàng da, ho do phế nhiệt, động thai do nhiệt.
Liều dùng Hoàng cầm mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Hoàng cầm?
Tỳ vị hư hàn. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Hoàng cầm có trong những bài thuốc nào?
Hoàng cầm có mặt trong 6 bài thuốc của trang này: Hoàng liên giải độc thang (vai thần), Long đởm tả can thang (vai thần), Tiểu sài hồ thang (vai thần), Bán hạ tả tâm thang (vai thần), Thiên ma câu đằng ẩm (vai tá), Chỉ thực đạo trệ hoàn (vai tá).
Hoàng cầm khác Hoàng liên thế nào?
Hoàng cầm (vị đắng, tính hàn, quy kinh Phế, Đởm, Tỳ, Đại trường, Tiểu trường) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai. Hoàng liên (vị đắng, tính hàn, quy kinh Tâm, Tỳ, Vị, Can, Đởm, Đại trường) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Hoàng liên
Rhizoma CoptidisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc
Liên kiều
Fructus ForsythiaeTính vi hàn · vị đắngThanh nhiệt giải độc, tiêu thũng tán kết, sơ tán phong nhiệt
Chi tử
Fructus GardeniaeTính hàn · vị đắngTả hỏa trừ phiền, thanh nhiệt lợi thấp, lương huyết giải độc
Hạ khô thảo
Spica PrunellaeTính hàn · vị đắng, cayThanh can tả hỏa, minh mục, tán kết tiêu thũng
Hậu phác
Cortex Magnoliae officinalisTính ôn · vị đắng, cayHành khí táo thấp, tiêu tích, giáng khí bình suyễn
Khổ sâm
Radix Sophorae flavescentisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, sát trùng, lợi niệu
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.