Tính vị, quy kinh
Vị đắng; tính hàn. Quy vào kinh Tâm, Tỳ, Vị, Can, Đởm, Đại trường.
Công năng
Thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc.
Chủ trị
Thấp nhiệt bĩ mãn, lỵ, tâm hỏa bứt rứt mất ngủ, loét miệng, mắt đỏ.
Liều tham khảo
2–5 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Âm hư phiền nhiệt, tỳ hư tiêu chảy, vị hàn.
Có mặt trong 4 bài thuốc
Vai trò của Hoàng liên trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Hoàng liên giải độc thang | Quân | Thanh nhiệt | Tả hỏa giải độc |
| Bán hạ tả tâm thang | Thần | Hòa giải | Hàn nhiệt bình điều, tiêu bĩ tán kết |
| Tả kim hoàn | Quân | Thanh nhiệt | Thanh tả can hỏa, giáng nghịch chỉ ẩu |
| Chỉ thực đạo trệ hoàn | Tá | Tiêu đạo | Tiêu thực đạo trệ, thanh nhiệt trừ thấp |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiêu chảy kéo dài, lạnh bụng, ăn kém, mệt lả sau khi dùng (thuốc hàn lương có thể làm tổn thương tỳ vị).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Hoàng liên có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng; tính hàn; quy vào kinh Tâm, Tỳ, Vị, Can, Đởm, Đại trường. Bộ phận thường dùng: thân rễ.
Hoàng liên có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Hoàng liên có công năng thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc. Thường được nhắc đến trong: thấp nhiệt bĩ mãn, lỵ, tâm hỏa bứt rứt mất ngủ, loét miệng, mắt đỏ.
Liều dùng Hoàng liên mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 2–5 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Hoàng liên?
Âm hư phiền nhiệt, tỳ hư tiêu chảy, vị hàn. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Hoàng liên có trong những bài thuốc nào?
Hoàng liên có mặt trong 4 bài thuốc của trang này: Hoàng liên giải độc thang (vai quân), Bán hạ tả tâm thang (vai thần), Tả kim hoàn (vai quân), Chỉ thực đạo trệ hoàn (vai tá).
Hoàng liên khác Hoàng cầm thế nào?
Hoàng liên (vị đắng, tính hàn, quy kinh Tâm, Tỳ, Vị, Can, Đởm, Đại trường) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc. Hoàng cầm (vị đắng, tính hàn, quy kinh Phế, Đởm, Tỳ, Đại trường, Tiểu trường) có công năng: thanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Khổ sâm
Radix Sophorae flavescentisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, sát trùng, lợi niệu
Hoàng cầm
Radix ScutellariaeTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai
Đại hoàng
Rhizoma RheiTính hàn · vị đắngTả hạ công tích, thanh nhiệt tả hỏa, lương huyết giải độc, trục ứ thông kinh
Bồ công anh
Herba Lactucae indicaeTính hàn · vị đắng, ngọtThanh nhiệt giải độc, tiêu thũng tán kết
Hạ khô thảo
Spica PrunellaeTính hàn · vị đắng, cayThanh can tả hỏa, minh mục, tán kết tiêu thũng
Long đởm
Radix et Rhizoma GentianaeTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, tả can đởm hỏa
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.