
Tính vị, quy kinh
Vị đắng; tính hàn. Quy vào kinh Tỳ, Vị, Đại trường, Can, Tâm bào.
Công năng
Tả hạ công tích, thanh nhiệt tả hỏa, lương huyết giải độc, trục ứ thông kinh.
Chủ trị
Táo bón do thực nhiệt, tích trệ, huyết nhiệt gây chảy máu, mụn nhọt, bế kinh do ứ huyết.
Liều tham khảo
3–12 g (cho sau khi cần tả hạ) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Phụ nữ có thai, đang hành kinh, đang cho con bú; người hư nhược không có tích trệ.
Có mặt trong 6 bài thuốc
Vai trò của Đại hoàng trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Đại thừa khí thang | Quân | Tả hạ | Tuấn hạ nhiệt kết |
| Ma tử nhân hoàn | Tá | Tả hạ | Nhuận tràng tiết nhiệt, hành khí thông tiện |
| Nhân trần cao thang | Tá | Trừ thấp | Thanh nhiệt, lợi thấp, thoái hoàng |
| Tiểu thừa khí thang | Quân | Tả hạ | Khinh hạ nhiệt kết |
| Chỉ thực đạo trệ hoàn | Quân | Tiêu đạo | Tiêu thực đạo trệ, thanh nhiệt trừ thấp |
| Bát chính tán | Tá | Trừ thấp | Thanh nhiệt tả hỏa, lợi niệu thông lâm |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Đau bụng dữ dội, tiêu chảy nhiều, khát nước, chóng mặt, tiểu ít (nguy cơ mất nước).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai, dự định có thai hoặc cho con bú. trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Đại hoàng có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng; tính hàn; quy vào kinh Tỳ, Vị, Đại trường, Can, Tâm bào. Bộ phận thường dùng: thân rễ.
Đại hoàng có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Đại hoàng có công năng tả hạ công tích, thanh nhiệt tả hỏa, lương huyết giải độc, trục ứ thông kinh. Thường được nhắc đến trong: táo bón do thực nhiệt, tích trệ, huyết nhiệt gây chảy máu, mụn nhọt, bế kinh do ứ huyết.
Liều dùng Đại hoàng mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–12 g (cho sau khi cần tả hạ) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Đại hoàng?
Phụ nữ có thai, đang hành kinh, đang cho con bú; người hư nhược không có tích trệ. Lưu ý an toàn: Không dùng khi có thai, cho con bú. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Đại hoàng có trong những bài thuốc nào?
Đại hoàng có mặt trong 6 bài thuốc của trang này: Đại thừa khí thang (vai quân), Ma tử nhân hoàn (vai tá), Nhân trần cao thang (vai tá), Tiểu thừa khí thang (vai quân), Chỉ thực đạo trệ hoàn (vai quân), Bát chính tán (vai tá).
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Hoàng liên
Rhizoma CoptidisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc
Hỏa ma nhân
Fructus CannabisTính bình · vị ngọtNhuận tràng thông tiện
Mang tiêu
Natrii sulfasTính hàn · vị mặn, đắngTả hạ thông tiện, nhuyễn kiên nhuận táo, thanh hỏa tiêu thũng
Khổ sâm
Radix Sophorae flavescentisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, sát trùng, lợi niệu
Hậu phác
Cortex Magnoliae officinalisTính ôn · vị đắng, cayHành khí táo thấp, tiêu tích, giáng khí bình suyễn
Mộc hương
Radix Saussureae lappaeTính ôn · vị cay, đắngHành khí chỉ thống, kiện tỳ tiêu thực
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.