
Tính vị, quy kinh
Vị ngọt; tính hàn. Quy vào kinh Can, Thận, Phế, Tiểu trường.
Công năng
Thanh nhiệt lợi niệu thông lâm, thẩm thấp chỉ tả, minh mục, trừ đàm.
Chủ trị
Tiểu buốt rắt, phù thũng, tiêu chảy do thấp, mắt đỏ sưng đau, ho nhiều đờm.
Liều tham khảo
9–15 g (bọc vải khi sắc) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Thận hư hoạt tinh, không có thấp nhiệt.
Có mặt trong 2 bài thuốc
Vai trò của Xa tiền tử trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Long đởm tả can thang | Tá | Thanh nhiệt | Tả can đởm thực hỏa, thanh hạ tiêu thấp nhiệt |
| Bát chính tán | Quân | Trừ thấp | Thanh nhiệt tả hỏa, lợi niệu thông lâm |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiểu ít hoặc không tiểu, phù tăng nhanh, chuột rút, mệt lả (có thể mất nước, rối loạn điện giải).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Xa tiền tử có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị ngọt; tính hàn; quy vào kinh Can, Thận, Phế, Tiểu trường. Bộ phận thường dùng: hạt.
Xa tiền tử có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Xa tiền tử có công năng thanh nhiệt lợi niệu thông lâm, thẩm thấp chỉ tả, minh mục, trừ đàm. Thường được nhắc đến trong: tiểu buốt rắt, phù thũng, tiêu chảy do thấp, mắt đỏ sưng đau, ho nhiều đờm.
Liều dùng Xa tiền tử mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 9–15 g (bọc vải khi sắc) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Xa tiền tử?
Thận hư hoạt tinh, không có thấp nhiệt. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Xa tiền tử có trong những bài thuốc nào?
Xa tiền tử có mặt trong 2 bài thuốc của trang này: Long đởm tả can thang (vai tá), Bát chính tán (vai quân).
Xa tiền tử khác Xa tiền thảo thế nào?
Xa tiền tử (vị ngọt, tính hàn, quy kinh Can, Thận, Phế, Tiểu trường) có công năng: thanh nhiệt lợi niệu thông lâm, thẩm thấp chỉ tả, minh mục, trừ đàm. Xa tiền thảo (vị ngọt, tính hàn, quy kinh Can, Thận, Phế, Tiểu trường) có công năng: lợi thủy thông lâm, thanh nhiệt, minh mục, chỉ khái hóa đàm. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Xa tiền thảo
Herba PlantaginisTính hàn · vị ngọtLợi thủy thông lâm, thanh nhiệt, minh mục, chỉ khái hóa đàm

Kim tiền thảo
Herba Desmodii styracifoliiTính lương · vị ngọt, nhạtThanh thấp nhiệt, lợi niệu thông lâm, bài thạch
Phục linh
PoriaTính bình · vị ngọt, nhạtLợi thủy thẩm thấp, kiện tỳ, ninh tâm an thần
A giao
Colla Corii AsiniTính bình · vị ngọtBổ huyết, tư âm nhuận táo, chỉ huyết
Trạch tả
Rhizoma AlismatisTính hàn · vị ngọt, nhạtLợi thủy thẩm thấp, tiết nhiệt
Hạn liên thảo
Herba EcliptaeTính hàn · vị ngọt, chuaTư bổ can thận, lương huyết chỉ huyết
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.