
Tính vị, quy kinh
Vị cay; tính ôn. Quy vào kinh Can, Đởm, Tâm bào.
Công năng
Hoạt huyết hành khí, khu phong chỉ thống.
Chủ trị
Kinh nguyệt không đều, thống kinh, đau ngực sườn, đau đầu, phong thấp tý thống.
Liều tham khảo
3–9 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Âm hư hỏa vượng, kinh nguyệt ra nhiều, phụ nữ có thai dùng thận trọng.
Có mặt trong 11 bài thuốc
Vai trò của Xuyên khung trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Tứ vật thang | Tá | Bổ ích | Bổ huyết điều huyết |
| Bát trân thang | Tá | Bổ ích | Bổ ích khí huyết |
| Thập toàn đại bổ thang | Tá | Bổ ích | Ôn bổ khí huyết |
| Toan táo nhân thang | Tá | An thần | Dưỡng huyết an thần, thanh nhiệt trừ phiền |
| Việt cúc hoàn | Thần | Lý khí | Hành khí giải uất |
| Huyết phủ trục ứ thang | Thần | Lý huyết | Hoạt huyết hóa ứ, hành khí chỉ thống |
| Bổ dương hoàn ngũ thang | Tá | Lý huyết | Bổ khí, hoạt huyết, thông lạc |
| Sinh hóa thang | Thần | Lý huyết | Hoạt huyết hóa ứ, ôn kinh chỉ thống |
| Độc hoạt tang ký sinh thang | Tá | Trị phong | Khu phong thấp, chỉ tý thống, ích can thận, bổ khí huyết |
| Xuyên khung trà điều tán | Quân | Trị phong | Sơ phong chỉ thống |
| Sài hồ sơ can tán | Thần | Lý khí | Sơ can giải uất, hành khí chỉ thống |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Chảy máu bất thường (nướu, mũi, phân), bầm tím nhiều, kinh nguyệt ra nhiều; đang dùng thuốc chống đông.
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai, dự định có thai hoặc cho con bú. trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Xuyên khung có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị cay; tính ôn; quy vào kinh Can, Đởm, Tâm bào. Bộ phận thường dùng: thân rễ.
Xuyên khung có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Xuyên khung có công năng hoạt huyết hành khí, khu phong chỉ thống. Thường được nhắc đến trong: kinh nguyệt không đều, thống kinh, đau ngực sườn, đau đầu, phong thấp tý thống.
Liều dùng Xuyên khung mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Xuyên khung?
Âm hư hỏa vượng, kinh nguyệt ra nhiều, phụ nữ có thai dùng thận trọng. Lưu ý an toàn: Thận trọng thai kỳ. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Xuyên khung có trong những bài thuốc nào?
Xuyên khung có mặt trong 11 bài thuốc của trang này: Tứ vật thang (vai tá), Bát trân thang (vai tá), Thập toàn đại bổ thang (vai tá), Toan táo nhân thang (vai tá), Việt cúc hoàn (vai thần), Huyết phủ trục ứ thang (vai thần), Bổ dương hoàn ngũ thang (vai tá), Sinh hóa thang (vai thần) và một số bài khác.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Ích mẫu
Herba Leonuri japoniciTính vi hàn · vị đắng, cayHoạt huyết điều kinh, lợi niệu tiêu thũng, thanh nhiệt giải độc
Diên hồ sách
Rhizoma CorydalisTính ôn · vị cay, đắngHoạt huyết, hành khí, chỉ thống

Hồng hoa
Flos Carthami tinctoriiTính ôn · vị cayHoạt huyết thông kinh, tán ứ chỉ thống
Khương hoàng
Rhizoma Curcumae longaeTính ôn · vị cay, đắngPhá huyết hành khí, thông kinh chỉ thống
Kê huyết đằng
Caulis SpatholobiTính ôn · vị đắng, ngọtHoạt huyết bổ huyết, thông kinh hoạt lạc
Uất kim
Radix CurcumaeTính hàn · vị cay, đắngHoạt huyết chỉ thống, hành khí giải uất, thanh tâm lương huyết, lợi đởm thoái hoàng
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.