Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Dược liệu
  3. Xuyên khung
Xuyên khung – Rhizoma Ligustici wallichii
Ảnh minh họa cây / dược liệu Rhizoma Ligustici wallichii. Ảnh: Fumikas Sagisavas, CC0, qua Wikimedia Commons (thu nhỏ). Ảnh chỉ để nhận diện sơ bộ: có thể là cây tươi, tranh thực vật hoặc dược liệu khô, không phản ánh đủ hình dạng dược liệu đã thái phiến.
Hoạt huyết

Xuyên khung川芎

Rhizoma Ligustici wallichii

Cập nhật lần cuối

So sánh

Tính vị, quy kinh

Vị cay; tính ôn. Quy vào kinh Can, Đởm, Tâm bào.

Công năng

Hoạt huyết hành khí, khu phong chỉ thống.

Chủ trị

Kinh nguyệt không đều, thống kinh, đau ngực sườn, đau đầu, phong thấp tý thống.

Liều tham khảo

3–9 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.

Kiêng kỵ

Âm hư hỏa vượng, kinh nguyệt ra nhiều, phụ nữ có thai dùng thận trọng.

Có mặt trong 11 bài thuốc

Vai trò của Xuyên khung trong từng phương

Bài thuốcVai tròNhómCông năng
Tứ vật thangTáBổ íchBổ huyết điều huyết
Bát trân thangTáBổ íchBổ ích khí huyết
Thập toàn đại bổ thangTáBổ íchÔn bổ khí huyết
Toan táo nhân thangTáAn thầnDưỡng huyết an thần, thanh nhiệt trừ phiền
Việt cúc hoànThầnLý khíHành khí giải uất
Huyết phủ trục ứ thangThầnLý huyếtHoạt huyết hóa ứ, hành khí chỉ thống
Bổ dương hoàn ngũ thangTáLý huyếtBổ khí, hoạt huyết, thông lạc
Sinh hóa thangThầnLý huyếtHoạt huyết hóa ứ, ôn kinh chỉ thống
Độc hoạt tang ký sinh thangTáTrị phongKhu phong thấp, chỉ tý thống, ích can thận, bổ khí huyết
Xuyên khung trà điều tánQuânTrị phongSơ phong chỉ thống
Sài hồ sơ can tánThầnLý khíSơ can giải uất, hành khí chỉ thống

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.

Cấp cứu ngay
Dấu hiệu

Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.

Nên làm

Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.

Đi khám trong ngày
Dấu hiệu

Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Chảy máu bất thường (nướu, mũi, phân), bầm tím nhiều, kinh nguyệt ra nhiều; đang dùng thuốc chống đông.

Nên làm

Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.

Hỏi thầy thuốc trước khi dùng
Dấu hiệu

Đang mang thai, dự định có thai hoặc cho con bú. trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.

Nên làm

Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.

Câu hỏi thường gặp

Xuyên khung có tính gì, vị gì, vào kinh nào?

Vị cay; tính ôn; quy vào kinh Can, Đởm, Tâm bào. Bộ phận thường dùng: thân rễ.

Xuyên khung có tác dụng gì?

Theo Y học cổ truyền, Xuyên khung có công năng hoạt huyết hành khí, khu phong chỉ thống. Thường được nhắc đến trong: kinh nguyệt không đều, thống kinh, đau ngực sườn, đau đầu, phong thấp tý thống.

Liều dùng Xuyên khung mỗi ngày là bao nhiêu?

Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.

Ai không nên dùng Xuyên khung?

Âm hư hỏa vượng, kinh nguyệt ra nhiều, phụ nữ có thai dùng thận trọng. Lưu ý an toàn: Thận trọng thai kỳ. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.

Xuyên khung có trong những bài thuốc nào?

Xuyên khung có mặt trong 11 bài thuốc của trang này: Tứ vật thang (vai tá), Bát trân thang (vai tá), Thập toàn đại bổ thang (vai tá), Toan táo nhân thang (vai tá), Việt cúc hoàn (vai thần), Huyết phủ trục ứ thang (vai thần), Bổ dương hoàn ngũ thang (vai tá), Sinh hóa thang (vai thần) và một số bài khác.

Vị thuốc liên quan

Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
  2. Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
  3. Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
  4. Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).

Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.

↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng