
Tính vị, quy kinh
Vị đắng, ngọt; tính vi hàn. Quy vào kinh Phế, Tâm.
Công năng
Thanh nhiệt nhuận phế, hóa đàm chỉ khái, tán kết tiêu ung.
Chủ trị
Ho khan do phế nhiệt, ho lâu ngày do âm hư, đờm có máu, tràng nhạc, sưng vú.
Liều tham khảo
3–9 g (bột: 1–2 g/lần) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Phản Ô đầu, Phụ tử; ho do hàn đàm, thấp đàm.
Có mặt trong 2 bài thuốc
Vai trò của Xuyên bối mẫu trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Bách hợp cố kim thang | Tá | Trị táo | Tư dưỡng phế thận, chỉ khái hóa đàm |
| Tang hạnh thang | Thần | Trị táo | Thanh tuyên ôn táo |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Ho ra máu, sốt cao, khó thở, ho kéo dài quá 2 tuần.
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Xuyên bối mẫu có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng, ngọt; tính vi hàn; quy vào kinh Phế, Tâm. Bộ phận thường dùng: thân hành.
Xuyên bối mẫu có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Xuyên bối mẫu có công năng thanh nhiệt nhuận phế, hóa đàm chỉ khái, tán kết tiêu ung. Thường được nhắc đến trong: ho khan do phế nhiệt, ho lâu ngày do âm hư, đờm có máu, tràng nhạc, sưng vú.
Liều dùng Xuyên bối mẫu mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g (bột: 1–2 g/lần) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Xuyên bối mẫu?
Phản Ô đầu, Phụ tử; ho do hàn đàm, thấp đàm. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Xuyên bối mẫu có trong những bài thuốc nào?
Xuyên bối mẫu có mặt trong 2 bài thuốc của trang này: Bách hợp cố kim thang (vai tá), Tang hạnh thang (vai thần).
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Mạch môn
Radix Ophiopogonis japoniciTính vi hàn · vị ngọt, đắngDưỡng âm sinh tân, nhuận phế thanh tâm
Qua lâu
Fructus TrichosanthisTính hàn · vị ngọt, đắngThanh nhiệt hóa đàm, khoan hung tán kết, nhuận tràng
Tiền hồ
Radix PeucedaniTính vi hàn · vị đắng, cayGiáng khí hóa đàm, tán phong thanh nhiệt
Trúc nhự
Caulis Bambusae in taeniamTính vi hàn · vị ngọtThanh nhiệt hóa đàm, trừ phiền, chỉ ẩu
Tỳ bà diệp
Folium EriobotryaeTính vi hàn · vị đắngThanh phế chỉ khái, giáng nghịch chỉ ẩu
Cát cánh
Radix Platycodi grandifloriTính bình · vị đắng, cayTuyên phế, lợi hầu, khử đàm, bài nùng
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.