
Tính vị, quy kinh
Vị đắng; tính hàn. Quy vào kinh Tâm, Phế, Tam tiêu.
Công năng
Tả hỏa trừ phiền, thanh nhiệt lợi thấp, lương huyết giải độc.
Chủ trị
Sốt bứt rứt, vàng da, tiểu đỏ, chảy máu cam, nôn ra máu, mắt đỏ sưng đau.
Liều tham khảo
6–9 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Tỳ hư tiêu chảy.
Có mặt trong 6 bài thuốc
Vai trò của Chi tử trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Hoàng liên giải độc thang | Tá | Thanh nhiệt | Tả hỏa giải độc |
| Long đởm tả can thang | Thần | Thanh nhiệt | Tả can đởm thực hỏa, thanh hạ tiêu thấp nhiệt |
| Việt cúc hoàn | Thần | Lý khí | Hành khí giải uất |
| Thiên ma câu đằng ẩm | Tá | Trị phong | Bình can tức phong, thanh nhiệt hoạt huyết, bổ ích can thận |
| Nhân trần cao thang | Thần | Trừ thấp | Thanh nhiệt, lợi thấp, thoái hoàng |
| Bát chính tán | Tá | Trừ thấp | Thanh nhiệt tả hỏa, lợi niệu thông lâm |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiêu chảy kéo dài, lạnh bụng, ăn kém, mệt lả sau khi dùng (thuốc hàn lương có thể làm tổn thương tỳ vị).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Chi tử có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng; tính hàn; quy vào kinh Tâm, Phế, Tam tiêu. Bộ phận thường dùng: quả chín.
Chi tử có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Chi tử có công năng tả hỏa trừ phiền, thanh nhiệt lợi thấp, lương huyết giải độc. Thường được nhắc đến trong: sốt bứt rứt, vàng da, tiểu đỏ, chảy máu cam, nôn ra máu, mắt đỏ sưng đau.
Liều dùng Chi tử mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 6–9 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Chi tử?
Tỳ hư tiêu chảy. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Chi tử có trong những bài thuốc nào?
Chi tử có mặt trong 6 bài thuốc của trang này: Hoàng liên giải độc thang (vai tá), Long đởm tả can thang (vai thần), Việt cúc hoàn (vai thần), Thiên ma câu đằng ẩm (vai tá), Nhân trần cao thang (vai thần), Bát chính tán (vai tá).
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Kim ngân hoa
Flos LoniceraeTính hàn · vị ngọtThanh nhiệt giải độc, sơ tán phong nhiệt
Liên kiều
Fructus ForsythiaeTính vi hàn · vị đắngThanh nhiệt giải độc, tiêu thũng tán kết, sơ tán phong nhiệt
Hoàng cầm
Radix ScutellariaeTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc, chỉ huyết, an thai
Hoàng liên
Rhizoma CoptidisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, tả hỏa giải độc
Khổ sâm
Radix Sophorae flavescentisTính hàn · vị đắngThanh nhiệt táo thấp, sát trùng, lợi niệu
Sinh địa
Radix RehmanniaeTính hàn · vị ngọt, đắngThanh nhiệt lương huyết, dưỡng âm sinh tân
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.