Tính vị, quy kinh
Vị cay, ngọt; tính nhiệt. Quy vào kinh Tâm, Thận, Tỳ.
Công năng
Hồi dương cứu nghịch, bổ hỏa trợ dương, tán hàn chỉ thống.
Chủ trị
Vong dương thoát chứng, dương hư lạnh chân tay, thủy thũng, hàn thấp tý thống.
Liều tham khảo
3–15 g (chỉ dùng loại đã chế, sắc trước 30–60 phút) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Phụ nữ có thai, âm hư dương thịnh; phản Bán hạ, Qua lâu, Bối mẫu, Bạch cập, Bạch liễm.
Có mặt trong 3 bài thuốc
Vai trò của Phụ tử trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Tứ nghịch thang | Quân | Ôn lý | Hồi dương cứu nghịch |
| Thận khí hoàn | Tá | Bổ ích | Ôn bổ thận dương |
| Chân vũ thang | Quân | Trừ thấp | Ôn dương lợi thủy |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm. Nghi ngộ độc: tê môi lưỡi, tê lan tay chân, chóng mặt, hồi hộp, tim đập chậm hoặc loạn nhịp, yếu cơ, nôn nhiều, vã mồ hôi lạnh.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Nóng trong, khô miệng, nổi mụn, chảy máu cam, bứt rứt, tim đập nhanh.
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai, dự định có thai hoặc cho con bú. trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Phụ tử có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị cay, ngọt; tính nhiệt; quy vào kinh Tâm, Thận, Tỳ. Bộ phận thường dùng: rễ củ con đã chế.
Phụ tử có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Phụ tử có công năng hồi dương cứu nghịch, bổ hỏa trợ dương, tán hàn chỉ thống. Thường được nhắc đến trong: vong dương thoát chứng, dương hư lạnh chân tay, thủy thũng, hàn thấp tý thống.
Liều dùng Phụ tử mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–15 g (chỉ dùng loại đã chế, sắc trước 30–60 phút) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Phụ tử?
Phụ nữ có thai, âm hư dương thịnh; phản Bán hạ, Qua lâu, Bối mẫu, Bạch cập, Bạch liễm. Lưu ý an toàn: Độc – chứa aconitin, chỉ dùng dạng đã chế theo đơn. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Phụ tử có trong những bài thuốc nào?
Phụ tử có mặt trong 3 bài thuốc của trang này: Tứ nghịch thang (vai quân), Thận khí hoàn (vai tá), Chân vũ thang (vai quân).
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Nhục quế
Cortex CinnamomiTính nhiệt · vị cay, ngọtBổ hỏa trợ dương, dẫn hỏa quy nguyên, tán hàn chỉ thống, ôn thông kinh mạch
Can khương
Rhizoma ZingiberisTính nhiệt · vị cayÔn trung tán hàn, hồi dương thông mạch, ôn phế hóa ẩm

Ngô thù du
Fructus Evodiae rutaecarpaeTính nhiệt · vị cay, đắngTán hàn chỉ thống, giáng nghịch chỉ ẩu, trợ dương chỉ tả
Đinh hương
Flos Syzygii aromaticiTính ôn · vị cayÔn trung giáng nghịch, bổ thận trợ dương
Tiểu hồi
Fructus FoeniculiTính ôn · vị cayTán hàn chỉ thống, lý khí hòa vị
Liên nhục
Semen NelumbinisTính bình · vị ngọt, chátBổ tỳ chỉ tả, ích thận sáp tinh, dưỡng tâm an thần
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.