
Tính vị, quy kinh
Vị đắng, cay; tính ôn. Quy vào kinh Tỳ, Vị, Phế, Đại trường.
Công năng
Hành khí táo thấp, tiêu tích, giáng khí bình suyễn.
Chủ trị
Thấp trệ thương trung, bụng đầy trướng, táo bón do khí trệ, đàm ẩm ho suyễn.
Liều tham khảo
3–9 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Tỳ vị hư nhược, phụ nữ có thai dùng thận trọng.
Có mặt trong 7 bài thuốc
Vai trò của Hậu phác trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Đại thừa khí thang | Tá | Tả hạ | Tuấn hạ nhiệt kết |
| Ma tử nhân hoàn | Tá | Tả hạ | Nhuận tràng tiết nhiệt, hành khí thông tiện |
| Bán hạ hậu phác thang | Thần | Lý khí | Hành khí tán kết, giáng nghịch hóa đàm |
| Tô tử giáng khí thang | Tá | Lý khí | Giáng khí bình suyễn, khử đàm chỉ khái |
| Bình vị tán | Thần | Trừ thấp | Táo thấp vận tỳ, hành khí hòa vị |
| Hoắc hương chính khí tán | Tá | Trừ thấp | Giải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung |
| Tiểu thừa khí thang | Thần | Tả hạ | Khinh hạ nhiệt kết |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Tiểu ít hoặc không tiểu, phù tăng nhanh, chuột rút, mệt lả (có thể mất nước, rối loạn điện giải).
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai, dự định có thai hoặc cho con bú. trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Hậu phác có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng, cay; tính ôn; quy vào kinh Tỳ, Vị, Phế, Đại trường. Bộ phận thường dùng: vỏ thân, vỏ cành.
Hậu phác có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Hậu phác có công năng hành khí táo thấp, tiêu tích, giáng khí bình suyễn. Thường được nhắc đến trong: thấp trệ thương trung, bụng đầy trướng, táo bón do khí trệ, đàm ẩm ho suyễn.
Liều dùng Hậu phác mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Hậu phác?
Tỳ vị hư nhược, phụ nữ có thai dùng thận trọng. Lưu ý an toàn: Thận trọng thai kỳ. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Hậu phác có trong những bài thuốc nào?
Hậu phác có mặt trong 7 bài thuốc của trang này: Đại thừa khí thang (vai tá), Ma tử nhân hoàn (vai tá), Bán hạ hậu phác thang (vai thần), Tô tử giáng khí thang (vai tá), Bình vị tán (vai thần), Hoắc hương chính khí tán (vai tá), Tiểu thừa khí thang (vai thần).
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Hoắc hương
Herba PogostemonisTính vi ôn · vị cayPhương hương hóa thấp, hòa vị chỉ ẩu, phát biểu giải thử
Thương truật
Rhizoma AtractylodisTính ôn · vị cay, đắngTáo thấp kiện tỳ, khu phong tán hàn, minh mục
Mộc hương
Radix Saussureae lappaeTính ôn · vị cay, đắngHành khí chỉ thống, kiện tỳ tiêu thực

Nhân trần
Herba Adenosmatis caeruleiTính vi hàn · vị đắng, cayThanh thấp nhiệt, thoái hoàng
Sa nhân
Fructus AmomiTính ôn · vị cayHành khí hóa thấp, ôn tỳ chỉ tả, an thai

Thăng ma
Rhizoma CimicifugaeTính vi hàn · vị cay, ngọtPhát biểu thấu chẩn, thanh nhiệt giải độc, thăng dương khí
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.