Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Dược liệu
  3. Bán hạ
Bán hạ – Rhizoma Pinelliae
Ảnh minh họa cây / dược liệu Rhizoma Pinelliae. Ảnh: The original uploader was Polyhedron at Chinese Wikipedia., CC BY-SA 3.0, qua Wikimedia Commons (thu nhỏ). Ảnh chỉ để nhận diện sơ bộ: có thể là cây tươi, tranh thực vật hoặc dược liệu khô, không phản ánh đủ hình dạng dược liệu đã thái phiến.
Hóa đàm – chỉ khái

Bán hạ半夏

Rhizoma Pinelliae

Cập nhật lần cuối

So sánh

Tính vị, quy kinh

Vị cay; tính ôn. Quy vào kinh Tỳ, Vị, Phế.

Công năng

Táo thấp hóa đàm, giáng nghịch chỉ ẩu, tiêu bĩ tán kết.

Chủ trị

Ho nhiều đờm, đàm ẩm chóng mặt, nôn, ngực bụng bĩ đầy, mai hạch khí.

Liều tham khảo

3–9 g (chỉ dùng loại đã chế) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.

Kiêng kỵ

Âm hư ho khan, chứng xuất huyết; phản Ô đầu, Phụ tử; thận trọng thai kỳ.

Có mặt trong 13 bài thuốc

Vai trò của Bán hạ trong từng phương

Bài thuốcVai tròNhómCông năng
Tiểu thanh long thangTáGiải biểuGiải biểu tán hàn, ôn phế hóa ẩm
Tiểu sài hồ thangTáHòa giảiHòa giải thiếu dương
Bán hạ tả tâm thangQuânHòa giảiHàn nhiệt bình điều, tiêu bĩ tán kết
Bán hạ hậu phác thangQuânLý khíHành khí tán kết, giáng nghịch hóa đàm
Tô tử giáng khí thangThầnLý khíGiáng khí bình suyễn, khử đàm chỉ khái
Mạch môn đông thangThầnTrị táoTư dưỡng phế vị, giáng nghịch hạ khí
Hoắc hương chính khí tánTáTrừ thấpGiải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung
Nhị trần thangQuânTrừ đàmTáo thấp hóa đàm, lý khí hòa trung
Ôn đởm thangQuânTrừ đàmLý khí hóa đàm, thanh đởm hòa vị
Bảo hòa hoànTáTiêu đạoTiêu thực hòa vị
Hạnh tô tánTáTrị táoKhinh tuyên lương táo, tuyên phế hóa đàm
Lục quân tử thangTáBổ íchÍch khí kiện tỳ, táo thấp hóa đàm
Hương sa lục quân tử thangTáBổ íchÍch khí hóa đàm, hành khí hòa trung

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.

Cấp cứu ngay
Dấu hiệu

Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm. Nghi ngộ độc: tê môi lưỡi, tê lan tay chân, chóng mặt, hồi hộp, tim đập chậm hoặc loạn nhịp, yếu cơ, nôn nhiều, vã mồ hôi lạnh.

Nên làm

Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.

Đi khám trong ngày
Dấu hiệu

Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Ho ra máu, sốt cao, khó thở, ho kéo dài quá 2 tuần.

Nên làm

Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.

Hỏi thầy thuốc trước khi dùng
Dấu hiệu

Đang mang thai, dự định có thai hoặc cho con bú. trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.

Nên làm

Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.

Câu hỏi thường gặp

Bán hạ có tính gì, vị gì, vào kinh nào?

Vị cay; tính ôn; quy vào kinh Tỳ, Vị, Phế. Bộ phận thường dùng: thân rễ đã chế.

Bán hạ có tác dụng gì?

Theo Y học cổ truyền, Bán hạ có công năng táo thấp hóa đàm, giáng nghịch chỉ ẩu, tiêu bĩ tán kết. Thường được nhắc đến trong: ho nhiều đờm, đàm ẩm chóng mặt, nôn, ngực bụng bĩ đầy, mai hạch khí.

Liều dùng Bán hạ mỗi ngày là bao nhiêu?

Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g (chỉ dùng loại đã chế) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.

Ai không nên dùng Bán hạ?

Âm hư ho khan, chứng xuất huyết; phản Ô đầu, Phụ tử; thận trọng thai kỳ. Lưu ý an toàn: Độc khi dùng sống – chỉ dùng dạng đã chế. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.

Bán hạ có trong những bài thuốc nào?

Bán hạ có mặt trong 13 bài thuốc của trang này: Tiểu thanh long thang (vai tá), Tiểu sài hồ thang (vai tá), Bán hạ tả tâm thang (vai quân), Bán hạ hậu phác thang (vai quân), Tô tử giáng khí thang (vai thần), Mạch môn đông thang (vai thần), Hoắc hương chính khí tán (vai tá), Nhị trần thang (vai quân) và một số bài khác.

Vị thuốc liên quan

Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
  2. Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
  3. Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
  4. Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).

Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.

↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng