
Tính vị, quy kinh
Vị đắng, ngọt; tính ôn. Quy vào kinh Tỳ, Vị.
Công năng
Kiện tỳ ích khí, táo thấp lợi thủy, chỉ hãn, an thai.
Chủ trị
Tỳ hư ăn kém, bụng trướng tiêu chảy, đàm ẩm, phù thũng, tự hãn, động thai.
Liều tham khảo
6–12 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Âm hư nội nhiệt, tân dịch hao tổn gây đại tiện táo.
Có mặt trong 16 bài thuốc
Vai trò của Bạch truật trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Tiêu dao tán | Tá | Hòa giải | Sơ can giải uất, dưỡng huyết kiện tỳ |
| Lý trung hoàn | Tá | Ôn lý | Ôn trung tán hàn, bổ khí kiện tỳ |
| Tứ quân tử thang | Thần | Bổ ích | Ích khí kiện tỳ |
| Bổ trung ích khí thang | Thần | Bổ ích | Bổ trung ích khí, thăng dương cử hãm |
| Quy tỳ thang | Thần | Bổ ích | Ích khí bổ huyết, kiện tỳ dưỡng tâm |
| Bát trân thang | Thần | Bổ ích | Bổ ích khí huyết |
| Thập toàn đại bổ thang | Thần | Bổ ích | Ôn bổ khí huyết |
| Ngọc bình phong tán | Thần | Bổ ích | Ích khí cố biểu chỉ hãn |
| Ngũ linh tán | Tá | Trừ thấp | Lợi thủy thẩm thấp, ôn dương hóa khí |
| Chân vũ thang | Thần | Trừ thấp | Ôn dương lợi thủy |
| Hoắc hương chính khí tán | Tá | Trừ thấp | Giải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung |
| Tứ linh tán | Tá | Trừ thấp | Kiện tỳ lợi thấp |
| Lục quân tử thang | Thần | Bổ ích | Ích khí kiện tỳ, táo thấp hóa đàm |
| Hương sa lục quân tử thang | Quân | Bổ ích | Ích khí hóa đàm, hành khí hòa trung |
| Chỉ truật hoàn | Quân | Tiêu đạo | Kiện tỳ tiêu bĩ |
| Chỉ thực đạo trệ hoàn | Tá | Tiêu đạo | Tiêu thực đạo trệ, thanh nhiệt trừ thấp |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Bụng đầy trướng, ăn kém, nóng trong, mất ngủ, huyết áp tăng sau khi dùng.
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Bạch truật có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị đắng, ngọt; tính ôn; quy vào kinh Tỳ, Vị. Bộ phận thường dùng: thân rễ.
Bạch truật có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Bạch truật có công năng kiện tỳ ích khí, táo thấp lợi thủy, chỉ hãn, an thai. Thường được nhắc đến trong: tỳ hư ăn kém, bụng trướng tiêu chảy, đàm ẩm, phù thũng, tự hãn, động thai.
Liều dùng Bạch truật mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 6–12 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Bạch truật?
Âm hư nội nhiệt, tân dịch hao tổn gây đại tiện táo. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Bạch truật có trong những bài thuốc nào?
Bạch truật có mặt trong 16 bài thuốc của trang này: Tiêu dao tán (vai tá), Lý trung hoàn (vai tá), Tứ quân tử thang (vai thần), Bổ trung ích khí thang (vai thần), Quy tỳ thang (vai thần), Bát trân thang (vai thần), Thập toàn đại bổ thang (vai thần), Ngọc bình phong tán (vai thần) và một số bài khác.
Bạch truật khác Thương truật thế nào?
Bạch truật (vị đắng, ngọt, tính ôn, quy kinh Tỳ, Vị) có công năng: kiện tỳ ích khí, táo thấp lợi thủy, chỉ hãn, an thai. Thương truật (vị cay, đắng, tính ôn, quy kinh Tỳ, Vị, Can) có công năng: táo thấp kiện tỳ, khu phong tán hàn, minh mục. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh

Đại táo
Fructus Ziziphi jujubaeTính ôn · vị ngọtBổ trung ích khí, dưỡng huyết an thần, hòa hoãn dược tính
Cam thảo
Radix et Rhizoma GlycyrrhizaeTính bình · vị ngọtBổ tỳ ích khí, thanh nhiệt giải độc, khử đàm chỉ khái, hoãn cấp chỉ thống, điều hòa các vị thuốc
Hoàng kỳ
Radix Astragali membranaceiTính ôn · vị ngọtBổ khí thăng dương, cố biểu chỉ hãn, lợi thủy tiêu thũng, thác độc sinh cơ
Nhân sâm
Radix et Rhizoma GinsengTính vi ôn · vị ngọt, đắngĐại bổ nguyên khí, phục mạch cố thoát, bổ tỳ ích phế, sinh tân, an thần ích trí
Đảng sâm
Radix CodonopsisTính bình · vị ngọtBổ trung ích khí, kiện tỳ ích phế, dưỡng huyết sinh tân
Hậu phác
Cortex Magnoliae officinalisTính ôn · vị đắng, cayHành khí táo thấp, tiêu tích, giáng khí bình suyễn
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.