Trạm Sức KhỏeCỔ TRUYỀN
  1. Trang chủ
  2. Dược liệu
  3. Bạch truật
Bạch truật – Rhizoma Atractylodis macrocephalae
Ảnh minh họa cây / dược liệu Rhizoma Atractylodis macrocephalae. Ảnh: Hiorenidrmea Noewidfacoo, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons (thu nhỏ). Ảnh chỉ để nhận diện sơ bộ: có thể là cây tươi, tranh thực vật hoặc dược liệu khô, không phản ánh đủ hình dạng dược liệu đã thái phiến.
Bổ khí

Bạch truật白朮

Rhizoma Atractylodis macrocephalae

Cập nhật lần cuối

So sánh

Tính vị, quy kinh

Vị đắng, ngọt; tính ôn. Quy vào kinh Tỳ, Vị.

Công năng

Kiện tỳ ích khí, táo thấp lợi thủy, chỉ hãn, an thai.

Chủ trị

Tỳ hư ăn kém, bụng trướng tiêu chảy, đàm ẩm, phù thũng, tự hãn, động thai.

Liều tham khảo

6–12 g mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.

Kiêng kỵ

Âm hư nội nhiệt, tân dịch hao tổn gây đại tiện táo.

Có mặt trong 16 bài thuốc

Vai trò của Bạch truật trong từng phương

Bài thuốcVai tròNhómCông năng
Tiêu dao tánTáHòa giảiSơ can giải uất, dưỡng huyết kiện tỳ
Lý trung hoànTáÔn lýÔn trung tán hàn, bổ khí kiện tỳ
Tứ quân tử thangThầnBổ íchÍch khí kiện tỳ
Bổ trung ích khí thangThầnBổ íchBổ trung ích khí, thăng dương cử hãm
Quy tỳ thangThầnBổ íchÍch khí bổ huyết, kiện tỳ dưỡng tâm
Bát trân thangThầnBổ íchBổ ích khí huyết
Thập toàn đại bổ thangThầnBổ íchÔn bổ khí huyết
Ngọc bình phong tánThầnBổ íchÍch khí cố biểu chỉ hãn
Ngũ linh tánTáTrừ thấpLợi thủy thẩm thấp, ôn dương hóa khí
Chân vũ thangThầnTrừ thấpÔn dương lợi thủy
Hoắc hương chính khí tánTáTrừ thấpGiải biểu hóa thấp, lý khí hòa trung
Tứ linh tánTáTrừ thấpKiện tỳ lợi thấp
Lục quân tử thangThầnBổ íchÍch khí kiện tỳ, táo thấp hóa đàm
Hương sa lục quân tử thangQuânBổ íchÍch khí hóa đàm, hành khí hòa trung
Chỉ truật hoànQuânTiêu đạoKiện tỳ tiêu bĩ
Chỉ thực đạo trệ hoànTáTiêu đạoTiêu thực đạo trệ, thanh nhiệt trừ thấp

Khi nào cần chăm sóc y tế?

Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.

Cấp cứu ngay
Dấu hiệu

Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.

Nên làm

Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.

Đi khám trong ngày
Dấu hiệu

Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Bụng đầy trướng, ăn kém, nóng trong, mất ngủ, huyết áp tăng sau khi dùng.

Nên làm

Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.

Hỏi thầy thuốc trước khi dùng
Dấu hiệu

Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.

Nên làm

Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.

Câu hỏi thường gặp

Bạch truật có tính gì, vị gì, vào kinh nào?

Vị đắng, ngọt; tính ôn; quy vào kinh Tỳ, Vị. Bộ phận thường dùng: thân rễ.

Bạch truật có tác dụng gì?

Theo Y học cổ truyền, Bạch truật có công năng kiện tỳ ích khí, táo thấp lợi thủy, chỉ hãn, an thai. Thường được nhắc đến trong: tỳ hư ăn kém, bụng trướng tiêu chảy, đàm ẩm, phù thũng, tự hãn, động thai.

Liều dùng Bạch truật mỗi ngày là bao nhiêu?

Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 6–12 g mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.

Ai không nên dùng Bạch truật?

Âm hư nội nhiệt, tân dịch hao tổn gây đại tiện táo. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.

Bạch truật có trong những bài thuốc nào?

Bạch truật có mặt trong 16 bài thuốc của trang này: Tiêu dao tán (vai tá), Lý trung hoàn (vai tá), Tứ quân tử thang (vai thần), Bổ trung ích khí thang (vai thần), Quy tỳ thang (vai thần), Bát trân thang (vai thần), Thập toàn đại bổ thang (vai thần), Ngọc bình phong tán (vai thần) và một số bài khác.

Bạch truật khác Thương truật thế nào?

Bạch truật (vị đắng, ngọt, tính ôn, quy kinh Tỳ, Vị) có công năng: kiện tỳ ích khí, táo thấp lợi thủy, chỉ hãn, an thai. Thương truật (vị cay, đắng, tính ôn, quy kinh Tỳ, Vị, Can) có công năng: táo thấp kiện tỳ, khu phong tán hàn, minh mục. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.

Vị thuốc liên quan

Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
  2. Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
  3. Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
  4. Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).

Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.

↑ ↓ di chuyểnEnter mởEsc đóng