
Tính vị, quy kinh
Vị ngọt, đắng; tính vi ôn. Quy vào kinh Tỳ, Phế, Tâm.
Công năng
Đại bổ nguyên khí, phục mạch cố thoát, bổ tỳ ích phế, sinh tân, an thần ích trí.
Chủ trị
Khí hư muốn thoát, tỳ hư ăn kém, phế hư ho suyễn, tân dịch thiếu, hồi hộp mất ngủ.
Liều tham khảo
3–9 g (sắc riêng) mỗi ngày, thường dùng dạng thuốc sắc trong bài thuốc phối hợp. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh.
Kiêng kỵ
Thực chứng, nhiệt chứng mà chính khí không hư; phản Lê lô, úy Ngũ linh chi.
Có mặt trong 16 bài thuốc
Vai trò của Nhân sâm trong từng phương
| Bài thuốc | Vai trò | Nhóm | Công năng |
|---|---|---|---|
| Tiểu sài hồ thang | Tá | Hòa giải | Hòa giải thiếu dương |
| Bán hạ tả tâm thang | Tá | Hòa giải | Hàn nhiệt bình điều, tiêu bĩ tán kết |
| Lý trung hoàn | Thần | Ôn lý | Ôn trung tán hàn, bổ khí kiện tỳ |
| Ngô thù du thang | Tá | Ôn lý | Ôn trung bổ hư, giáng nghịch chỉ ẩu |
| Tứ quân tử thang | Quân | Bổ ích | Ích khí kiện tỳ |
| Bổ trung ích khí thang | Thần | Bổ ích | Bổ trung ích khí, thăng dương cử hãm |
| Sinh mạch tán | Quân | Bổ ích | Ích khí sinh tân, liễm âm chỉ hãn |
| Quy tỳ thang | Thần | Bổ ích | Ích khí bổ huyết, kiện tỳ dưỡng tâm |
| Bát trân thang | Quân | Bổ ích | Bổ ích khí huyết |
| Thập toàn đại bổ thang | Quân | Bổ ích | Ôn bổ khí huyết |
| Thiên vương bổ tâm đan | Tá | An thần | Tư âm dưỡng huyết, bổ tâm an thần |
| Độc hoạt tang ký sinh thang | Tá | Trị phong | Khu phong thấp, chỉ tý thống, ích can thận, bổ khí huyết |
| Mạch môn đông thang | Tá | Trị táo | Tư dưỡng phế vị, giáng nghịch hạ khí |
| Thanh táo cứu phế thang | Tá | Trị táo | Thanh táo nhuận phế, dưỡng âm ích khí |
| Lục quân tử thang | Quân | Bổ ích | Ích khí kiện tỳ, táo thấp hóa đàm |
| Hương sa lục quân tử thang | Quân | Bổ ích | Ích khí hóa đàm, hành khí hòa trung |
Khi nào cần chăm sóc y tế?
Thông tin chung về an toàn khi dùng dược liệu, không dùng để chẩn đoán.
Khó thở, tức ngực hoặc đau ngực dữ dội; sưng môi, lưỡi, họng; nổi mề đay toàn thân, tím tái; ngất hoặc lơ mơ; co giật; nôn ra máu, đi ngoài phân đen; chảy máu không cầm.
Ngừng dùng ngay, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo gói thuốc hoặc đơn thuốc.
Buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng, tiêu chảy; vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu; ngứa, phát ban; chóng mặt, hồi hộp bất thường. Bụng đầy trướng, ăn kém, nóng trong, mất ngủ, huyết áp tăng sau khi dùng.
Ngừng dùng, đến gặp bác sĩ hoặc thầy thuốc có chứng chỉ hành nghề; nói rõ đã dùng những gì và từ bao giờ.
Đang mang thai hoặc cho con bú; trẻ nhỏ, người cao tuổi; có bệnh gan, thận, tim mạch, tiểu đường, huyết áp; đang dùng thuốc chống đông, hạ huyết áp, thuốc tim, thuốc an thần hay bất kỳ thuốc tân dược nào.
Thông báo cho bác sĩ, dược sĩ mọi thuốc và dược liệu đang dùng để được tư vấn về tương tác.
Câu hỏi thường gặp
Nhân sâm có tính gì, vị gì, vào kinh nào?
Vị ngọt, đắng; tính vi ôn; quy vào kinh Tỳ, Phế, Tâm. Bộ phận thường dùng: rễ và thân rễ.
Nhân sâm có tác dụng gì?
Theo Y học cổ truyền, Nhân sâm có công năng đại bổ nguyên khí, phục mạch cố thoát, bổ tỳ ích phế, sinh tân, an thần ích trí. Thường được nhắc đến trong: khí hư muốn thoát, tỳ hư ăn kém, phế hư ho suyễn, tân dịch thiếu, hồi hộp mất ngủ.
Liều dùng Nhân sâm mỗi ngày là bao nhiêu?
Liều tham khảo trong tài liệu chuyên ngành: 3–9 g (sắc riêng) mỗi ngày, thường phối hợp trong bài thuốc. Liều thực tế do thầy thuốc quyết định theo thể trạng và chứng bệnh; không tự tăng liều.
Ai không nên dùng Nhân sâm?
Thực chứng, nhiệt chứng mà chính khí không hư; phản Lê lô, úy Ngũ linh chi. Phụ nữ có thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc tân dược nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
Nhân sâm có trong những bài thuốc nào?
Nhân sâm có mặt trong 16 bài thuốc của trang này: Tiểu sài hồ thang (vai tá), Bán hạ tả tâm thang (vai tá), Lý trung hoàn (vai thần), Ngô thù du thang (vai tá), Tứ quân tử thang (vai quân), Bổ trung ích khí thang (vai thần), Sinh mạch tán (vai quân), Quy tỳ thang (vai thần) và một số bài khác.
Nhân sâm khác Đảng sâm thế nào?
Nhân sâm (vị ngọt, đắng, tính vi ôn, quy kinh Tỳ, Phế, Tâm) có công năng: đại bổ nguyên khí, phục mạch cố thoát, bổ tỳ ích phế, sinh tân, an thần ích trí. Đảng sâm (vị ngọt, tính bình, quy kinh Tỳ, Phế) có công năng: bổ trung ích khí, kiện tỳ ích phế, dưỡng huyết sinh tân. Hai vị không dùng thay thế cho nhau nếu chưa có chỉ định của thầy thuốc.
Vị thuốc liên quan
Cùng nhóm hoặc gần về tính vị, quy kinh
Cam thảo
Radix et Rhizoma GlycyrrhizaeTính bình · vị ngọtBổ tỳ ích khí, thanh nhiệt giải độc, khử đàm chỉ khái, hoãn cấp chỉ thống, điều hòa các vị thuốc
Đảng sâm
Radix CodonopsisTính bình · vị ngọtBổ trung ích khí, kiện tỳ ích phế, dưỡng huyết sinh tân
Hoài sơn
Tuber Dioscoreae persimilisTính bình · vị ngọtBổ tỳ dưỡng vị, sinh tân ích phế, bổ thận sáp tinh
Hoàng kỳ
Radix Astragali membranaceiTính ôn · vị ngọtBổ khí thăng dương, cố biểu chỉ hãn, lợi thủy tiêu thũng, thác độc sinh cơ
Bạch truật
Rhizoma Atractylodis macrocephalaeTính ôn · vị đắng, ngọtKiện tỳ ích khí, táo thấp lợi thủy, chỉ hãn, an thai
Phục linh
PoriaTính bình · vị ngọt, nhạtLợi thủy thẩm thấp, kiện tỳ, ninh tâm an thần
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế. Dược điển Việt Nam V. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2017.
- Đỗ Tất Lợi. Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học.
- Bộ môn Dược học cổ truyền, các trường đại học Y Dược. Giáo trình / Bài giảng Dược liệu và Dược học cổ truyền.
- Chinese Pharmacopoeia Commission. Pharmacopoeia of the People’s Republic of China (tài liệu tham khảo thêm).
Đây là danh mục tài liệu chung của chuyên mục. Nội dung được biên soạn lại, chưa dẫn nguồn đến từng trang và đang chờ kiểm duyệt chuyên môn. Phát hiện sai sót xin gửi góp ý.